دوبوتامین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف دوبوتامین

موارد مصرف تایید شده دوبوتامین
دوبوتامین یک داروی مقلد سمپاتیک با اثر اختصاصی بر گیرنده‌های بتا ۱ در قلب است که قدرت انقباضی عضله قلب را بدون افزایش شدید ضربان قلب بهبود می‌بخشد. موارد زیر دارای تاییدیه رسمی هستند:

حمایت کوتاه مدت در نارسایی قلبی حاد

• دوبوتامین برای درمان کوتاه مدت بزرگسالانی که دچار نارسایی قلبی جبران‌نشده هستند و قدرت انقباضی قلب آن‌ها به شدت کاهش یافته است، تجویز می‌شود. این دارو در بیمارانی که تحت عمل جراحی قلب قرار گرفته‌اند یا دچار نارسایی احتقانی قلب حاد هستند، باعث افزایش حجم ضربه‌ای و برون‌ده قلبی می‌شود. از نظر بالینی، این دارو فشار پرشدن بطن چپ را کاهش داده و هدایت گره دهلیزی-بطنی را تسهیل می‌کند.

شوک کاردیوژنیک (شوک قلبی)

• در مواردی که افت فشار خون ناشی از نارسایی پمپ قلب است، دوبوتامین به عنوان یک عامل تقویت‌کننده قدرت انقباضی برای بهبود پرفیوژن بافتی استفاده می‌شود. پزشک باید توجه داشته باشد که در صورت وجود افت فشار خون شدید، ممکن است نیاز به استفاده همزمان از یک داروی تنگ‌کننده عروق باشد تا فشار خون سیستمیک حفظ شود.

تست استرس دارویی (اکوکاردیوگرافی با دوبوتامین)

• این دارو به عنوان یک جایگزین برای ورزش در بیمارانی که قادر به فعالیت بدنی نیستند، جهت تشخیص بیماری عروق کرونر استفاده می‌شود. با افزایش تدریجی دوز، نیاز میوکارد به اکسیژن بالا می‌رود و در صورت وجود تنگی در عروق کرونر، اختلال در حرکت دیواره قلب در تصاویر اکوکاردیوگرافی مشاهده می‌گردد.

موارد مصرف خارج برچسب دوبوتامین
پزشکان در شرایط خاص و بر اساس شواهد علمی در بخش‌های مراقبت ویژه، از دوبوتامین در موارد زیر نیز استفاده می‌کنند:

نارسایی قلبی پیشرفته و مزمن (درمان تسکینی)

• در بیمارانی که در مراحل انتهایی نارسایی قلبی هستند و در لیست انتظار پیوند قلب قرار دارند یا کاندید جراحی نیستند، انفوزیون متناوب یا مداوم دوبوتامین در منزل یا بخش‌های مراقبت ویژه برای بهبود کیفیت زندگی و کاهش دفعات بستری شدن استفاده می‌شود. این روش "درمان پل" نامیده می‌شود.

پرفشار خونی ریوی اولیه و ثانویه

• در برخی موارد نارسایی بطن راست ناشی از فشار بالای شریان ریوی، دوبوتامین برای بهبود عملکرد بطن راست و کاهش مقاومت عروق ریوی تجویز می‌گردد. این کار باعث بهبود تبادل اکسیژن و وضعیت همودینامیک بیمار می‌شود.

شوک عفونی (سپتیک) با کاهش عملکرد قلب

• در بیمارانی که دچار عفونت خونی شدید هستند و به رغم جبران مایعات، همچنان برون‌ده قلبی پایینی دارند، دوبوتامین برای بهبود تحویل اکسیژن به بافت‌ها به پروتکل درمانی اضافه می‌شود. هدف در اینجا رساندن شاخص قلبی به سطح مطلوب برای جلوگیری از نارسایی چند ارگانی است.

حمایت همودینامیک در نوزادان و اطفال

• اگرچه مصرف آن در کودکان ممکن است در برخی مراجع به عنوان خارج برچسب تلقی شود، اما در بخش‌های مراقبت ویژه نوزادان برای درمان وضعیت‌های با برون‌ده قلبی پایین و شوک‌های مقاوم به درمان به وفور استفاده می‌شود. پزشک اطفال باید به تفاوت‌های پاسخ‌دهی گیرنده‌ها در سنین مختلف توجه داشته باشد.

نکات کلیدی و هشدارهای بالینی برای پزشکان

• پایش مداوم: انفوزیون دوبوتامین نیازمند پایش مداوم نوار قلب، فشار خون و در صورت امکان فشار وج ریوی است. خطر بروز آریتمی‌های بطنی و تاکی‌کاردیا با دوزهای بالا افزایش می‌یابد.
• تداخل با مسدودکننده‌های بتا: در بیمارانی که داروهای بلوک‌کننده بتا مصرف می‌کنند، اثرات اینوتروپیک دوبوتامین ممکن است به شدت کاهش یابد و حتی مقاومت عروقی به دلیل اثرات باقی‌مانده آلفا افزایش پیدا کند.
• اصلاح حجم خون: قبل از شروع درمان با دوبوتامین، وضعیت حجم خون بیمار (ولمی) باید اصلاح شود. استفاده از این دارو در بیماران دچار کم‌حجمی خون (هیپوولمی) می‌تواند منجر به افت فشار خون ناگهانی شود.
• تعدیل دوز: نیمه‌عمر دارو بسیار کوتاه (حدود ۲ دقیقه) است، بنابراین تغییرات در دوز دارو به سرعت اثرات بالینی خود را نشان می‌دهند که اجازه مدیریت دقیق همودینامیک را به پزشک می‌دهد.

مکانیسم اثر دوبوتامین

دوبوتامین یک آمین مقلد سمپاتیک مصنوعی است که ساختاری شبیه به دوپامین دارد اما اثرات فارماکولوژیک متفاوتی بر سیستم قلبی عروقی اعمال می‌کند.

تحریک انتخابی گیرنده‌های بتا-۱

• مکانیسم اصلی این دارو تحریک مستقیم گیرنده‌های بتا-۱ آدرنرژیک در عضله قلب است. این اتصال باعث فعال شدن آنزیم آدنیلیل سیکلاز و افزایش غلظت کلسیم داخل سلولی می‌شود. نتیجه این فرآیند، افزایش قدرت انقباضی عضله قلب و افزایش حجم ضربه‌ای است. برخلاف دوپامین، دوبوتامین باعث آزادسازی نوراپی‌نفرین در پایانه‌های عصبی نمی‌شود.

اثرات بر گیرنده‌های بتا-۲ و آلفا-۱

• دوبوتامین دارای اثرات ضعیف‌تری بر گیرنده‌های بتا-۲ و آلفا-۱ است. تحریک گیرنده‌های بتا-۲ در عروق محیطی منجر به کاهش مقاومت عروق سیستمیک (گشادی عروق) می‌شود که می‌تواند فشار پس‌بار قلب را کاهش دهد. اگرچه اثرات آلفا-۱ (تنگی عروق) نیز در دوزهای پایین وجود دارد، اما اثر گشادکنندگی عروق بتا-۲ معمولاً غالب است.

بهبود وضعیت همودینامیک

• در بالین، برآیند اثرات دوبوتامین شامل افزایش برون‌ده قلبی، کاهش فشار پر شدن بطن چپ و کاهش مقاومت عروق ریوی و سیستمیک است. نکته مهم برای پزشک این است که این دارو نسبت به سایر داروهای مشابه، تاثیر کمتری بر افزایش ضربان قلب و فشار خون دارد، مگر در دوزهای بالا که اثرات تپش قلب نمایان می‌شود.

فارماکوکینتیک دوبوتامین

شروع اثر و طول درمان

• به دلیل ساختار شیمیایی، دوبوتامین به صورت خوراکی غیرفعال است و باید به صورت انفوزیون مداوم وریدی تجویز شود. شروع اثر دارو بسیار سریع بوده و معمولاً ظرف ۱ تا ۲ دقیقه پس از شروع تزریق مشاهده می‌شود. رسیدن به سطح پایدار غلظت خونی در حدود ۱۰ تا ۱۲ دقیقه زمان می‌برد.

توزیع و اتصال به پروتئین

• دوبوتامین به طور گسترده در بدن توزیع می‌شود، اما اطلاعات محدودی در مورد میزان اتصال آن به پروتئین‌های پلاسما در انسان در دسترس است. این دارو به راحتی از سد خونی-مغزی عبور نمی‌کند و در شیر مادر نیز ترشح آن به طور کامل بررسی نشده است.

متابولیسم گسترده

• متابولیسم اصلی دوبوتامین در کبد و سایر بافت‌ها توسط آنزیم کاتکول-او-متیل ترانسفراز انجام می‌شود. فرآیند ثانویه متابولیک شامل ترکیب با اسید گلوکورونیک است. این متابولیسم سریع باعث می‌شود که دارو اثر طولانی‌مدت در بدن نداشته باشد.

دفع و نیمه‌عمر

• نیمه‌عمر پلاسمایی دوبوتامین بسیار کوتاه و در حدود ۲ دقیقه است. این ویژگی به پزشک اجازه می‌دهد تا با تغییر سرعت انفوزیون، اثرات همودینامیک را به سرعت تنظیم یا در صورت بروز عوارض، اثر دارو را سریعاً قطع کند. دفع دارو و متابولیت‌های آن عمدتاً از طریق ادرار (حدود ۷۰ درصد) و به میزان کمتری از طریق مدفوع صورت می‌گیرد.

نکات کاربردی برای مدیریت بالینی پزشکان

• تعدیل دوز بر اساس پاسخ: به دلیل نیمه‌عمر کوتاه، دوز دارو باید بر اساس پاسخ همودینامیک بیمار (فشار خون، برون‌ده ادراری و ضربان قلب) به صورت پله‌ای تنظیم شود.
• تداخل با مسدودکننده‌های بتا: پزشک باید مد نظر داشته باشد که در بیماران مصرف‌کننده داروهای بتا-بلاکر، اثرات اینوتروپیک دوبوتامین به شدت مهار می‌شود.
• تحمل دارویی: در صورت انفوزیون مداوم بیش از ۷۲ ساعت، ممکن است پدیده تحمل دارویی رخ دهد که ناشی از کاهش حساسیت گیرنده‌ها است؛ در این شرایط ممکن است نیاز به افزایش دوز باشد.

منع مصرف دوبوتامین

موارد منع مصرف دوبوتامین در بیماری‌ها
استفاده از دوبوتامین در برخی شرایط پاتولوژیک نه تنها سودمند نیست، بلکه می‌تواند منجر به وخامت حال بیمار شود. موارد اصلی منع مصرف عبارتند از:

تنگی زیرآئورتی هیپرتروفیک مکتوم

• این مهم‌ترین منع مصرف نسبی و در برخی موارد مطلق برای دوبوتامین است. در بیمارانی که دچار ضخامت غیرطبیعی دیواره قلب و انسداد در مسیر خروجی بطن چپ هستند، افزایش قدرت انقباضی ناشی از دوبوتامین می‌تواند انسداد را تشدید کرده و منجر به افت شدید برون‌ده قلبی و غش شود.

حساسیت مفرط شناخته شده

• سابقه واکنش‌های آلرژیک شدید به دوبوتامین یا مواد نگهدارنده موجود در محلول‌های تزریقی (مانند سولفیت‌ها) منع مصرف مطلق محسوب می‌شود. واکنش‌های حساسیتی می‌تواند شامل تنگی نفس، کهیر یا افت فشار خون باشد.

فاز حاد سکته قلبی

• اگرچه در برخی موارد نارسایی قلبی پس از سکته از دوبوتامین استفاده می‌شود، اما در فاز بسیار ابتدایی و حاد سکته قلبی، به دلیل افزایش شدید نیاز میوکارد به اکسیژن، این دارو می‌تواند باعث گسترش ناحیه آسیب‌دیده و بروز آریتمی‌های کشنده شود.

اختلالات ریتم قلبی شدید

• در بیمارانی که دچار آریتمی‌های بطنی کنترل‌نشده یا تپش قلب شدید هستند، مصرف دوبوتامین به دلیل خاصیت تحریک‌کنندگی گیرنده‌های بتا، می‌تواند منجر به وخامت ریتم قلبی و ایست قلبی شود.

موارد منع مصرف در دوران بارداری و شیردهی
با توجه به مراجع بین‌المللی، رویکرد به مصرف دوبوتامین در این دوران بر اساس ارزیابی دقیق سود به ضرر است:

دوران بارداری

• دوبوتامین در رده‌بندی ایمنی بارداری در دسته‌ای قرار دارد که مطالعات کافی و کنترل‌شده در انسان برای آن انجام نشده است. مطالعات حیوانی شواهد قطعی از آسیب به جنین نشان نداده‌اند، اما به دلیل اثرات همودینامیک دارو بر گردش خون رحم و جفت، مصرف آن در بارداری تنها زمانی مجاز است که جان مادر در خطر باشد و هیچ جایگزین ایمن‌تری وجود نداشته باشد. پزشک باید پتانسیل کاهش خون‌رسانی به جنین را در نظر بگیرد.

دوران شیردهی

• مشخص نیست که آیا دوبوتامین در شیر مادر ترشح می‌شود یا خیر. به دلیل نیمه‌عمر بسیار کوتاه دارو، احتمال مواجهه نوزاد با مقادیر زیاد دارو کم است، اما مراجع علمی توصیه می‌کنند در صورت نیاز مادر به این دارو، شیردهی به طور موقت متوقف شود تا ایمنی نوزاد به طور کامل حفظ گردد.

موارد منع مصرف و ملاحظات در کودکان
در حوزه اطفال و نوزادان، مصرف دوبوتامین با چالش‌ها و محدودیت‌های خاصی همراه است:

منع مصرف در موارد نقص حجم خون

• در کودکان و نوزادانی که دچار کم‌آبی شدید یا کاهش حجم خون هستند، مصرف دوبوتامین پیش از جایگزینی کامل مایعات منع شده است. این دارو در صورت کم‌حجمی خون می‌تواند منجر به افت فشار خون جبرانی و بدتر شدن وضعیت بالینی کودک شود.

حساسیت نوزادان به دوزهای بالا

• اگرچه منع مصرف مطلقی صرفاً بر اساس سن وجود ندارد، اما در نوزادان به دلیل تکامل نیافتن کامل سیستم عصبی خودکار و گیرنده‌های قلبی، خطر بروز تپش قلب شدید و فشار خون بالا حتی با دوزهای پایین بسیار زیاد است. پزشک اطفال باید از دوزهای بسیار کم شروع کرده و از تزریق سریع خودداری کند.

بیماری‌های قلبی مادرزادی خاص

• در برخی نقایص قلبی مادرزادی که در آن‌ها حفظ فشار ریوی یا تعادل بین گردش خون ریوی و سیستمیک حیاتی است، مصرف دوبوتامین ممکن است منع مصرف داشته باشد، زیرا تغییر در مقاومت عروقی ناشی از دارو می‌تواند تعادل همودینامیک کودک را برهم بزند.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان

• تداخل با داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز: در بیمارانی که از این دسته داروهای ضد افسردگی استفاده می‌کنند، اثرات دوبوتامین می‌تواند به طور خطرناکی تشدید شود و منجر به بحران فشار خون گردد.
• وجود سولفیت در فرآورده: بسیاری از فرآورده‌های دوبوتامین حاوی متابی‌سولفیت سدیم هستند که می‌تواند در بیماران مبتلا به آسم، واکنش‌های شبه‌آنافیلاکسی شدید ایجاد کند.
• پایش پتاسیم خون: دوبوتامین می‌تواند باعث انتقال پتاسیم به داخل سلول و کاهش سطح پتاسیم خون شود؛ لذا پایش الکترولیت‌ها در طول درمان ضروری است.

عوارض جانبی دوبوتامین

عوارض جانبی قلبی و عروقی
از آنجا که دوبوتامین مستقیماً بر گیرنده‌های قلبی اثر می‌گذارد، شایع‌ترین عوارض آن در این سیستم مشاهده می‌شود:

افزایش ضربان قلب

• این عارضه شایع‌ترین اثر جانبی است. افزایش ضربان قلب به میزان ۳۰ ضربه در دقیقه یا بیشتر در حدود ۱۰ درصد از بیماران مشاهده شده است. این اثر در دوزهای بالا شدت بیشتری می‌یابد.

افزایش فشار خون سیستولیک

• افزایش فشار خون به میزان ۲۰ میلی‌متر جیوه یا بیشتر در حدود ۷.۵ درصد از بیماران گزارش شده است. در بیماران مبتلا به فشار خون از پیش موجود، این درصد می‌تواند بالاتر باشد.

ضربان‌های نارس بطنی

• بروز انقباضات نارس بطنی یا سایر اختلالات ریتم بطنی در طول انفوزیون در حدود ۵ درصد از بیماران دیده می‌شود. این عارضه در بیماران با سابقه آریتمی قلبی شایع‌تر است.

درد قفسه سینه یا آنژین

• به دلیل افزایش نیاز عضله قلب به اکسیژن، بروز درد در ناحیه قفسه سینه در حدود ۱ درصد تا ۳ درصد از بیماران گزارش شده است.

افت فشار خون

• اگرچه دوبوتامین معمولاً فشار خون را بالا می‌برد، اما در حدود ۱ درصد تا ۵ درصد موارد، به دلیل اثر بر گیرنده‌های بتای عروقی، افت فشار خون به صورت غیرمنتظره مشاهده شده است.

عوارض سیستم عصبی و عمومی
واکنش‌های سیستمیک در حین انفوزیون وریدی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

سردرد

• احساس سردرد در حین تزریق در حدود ۲ درصد تا ۴ درصد از بیماران گزارش شده است.

تهوع و ناراحتی گوارشی

• بروز تهوع و گاهی استفراغ در حدود ۱ درصد تا ۳ درصد موارد مشاهده می‌شود.

تنگی نفس

• احساس کوتاهی تنفس که لزوماً ناشی از نارسایی قلبی نیست، در حدود ۱ درصد تا ۳ درصد بیماران دیده شده است.

لرزش و اضطراب

• احساس لرزش اندام‌ها یا بی‌قراری ناشی از تحریک سیستم سمپاتیک در حدود ۱ درصد تا ۲ درصد موارد گزارش شده است.

عوارض با شیوع کمتر یا خاص (کمتر از ۱ درصد)

• کاهش سطح پتاسیم خون: به دلیل انتقال یون پتاسیم به داخل سلول‌ها، کاهش سطح پتاسیم در تعداد کمی از بیماران رخ می‌دهد.
• واکنش‌های حساسیتی: بثورات پوستی، تب و التهاب عروق که ممکن است ناشی از مواد نگهدارنده سولفیتی در دارو باشد.
• تپش قلب شدید: احساس آگاهانه از ضربان قلب که فراتر از افزایش عددی ضربان است.

راهنمای مدیریت بالینی برای پزشکان

• پایش مداوم: به دلیل شیوع بالای عوارض قلبی (مجموعاً بیش از ۱۵ درصد)، پایش ممتد نوار قلب و فشار خون در تمامی بیماران تحت درمان با دوبوتامین الزامی است.
• مدیریت در فیبریلاسیون دهلیزی: در بیمارانی که دچار لرزش دهلیزی هستند، به دلیل خطر افزایش شدید پاسخ بطنی (تا ۲۰ درصد موارد)، حتماً باید پیش از شروع دوبوتامین از داروهای کنترل‌کننده ضربان استفاده شود.
• واکنش به محل تزریق: در موارد نادر، نشت دارو به خارج از رگ می‌تواند منجر به التهاب بافت شود، هرچند دوبوتامین مانند نوراپی‌نفرین باعث سیاه شدن بافت نمی‌شود.

تداخلات دارویی دوبوتامین

مشخصات کلی تداخلات:

• تشدید هایپرگلیسمی
• تشدید اثرات افزاینده فشارخون

تداخلات رده X (پرهیز):

تداخل قابل‌توجهی مشخص نشده است.

کاهش اثرات داروها توسط دوبوتامین:

تداخل قابل‌توجهی مشخص نشده است.

کاهش اثرات دوبوتامین توسط داروها:

نمک‌های کلسیم

افزایش اثرات داروها توسط دوبوتامین:

دوکسوفیلین، سولریامفتول، سمپاتومیمتیک ها

افزایش اثرات دوبوتامین توسط داروها:

آتوموکستین، فراورده‌های حاوی کانابینوئید، کوکائین (موضعی)، مهارکننده‌های COMT، گوانتیدین، لینزولید، تدیزولید

تداخلات دارویی دوبوتامین
دوبوتامین به دلیل اثر بر گیرنده‌های آدرنرژیک، تداخلات مهمی با داروهای موثر بر سیستم عصبی خودکار و قلب دارد:

تداخل با مسدودکننده‌های بتا (بتا بلاکرها)

• داروهایی مانند پروپرانولول، متوپرولول و آتنولول با دوبوتامین تداخل جدی دارند. این داروها گیرنده‌های هدف دوبوتامین را اشغال کرده و اثرات اینوتروپیک (قدرت انقباضی) و کرونوتروپیک (ضربان‌سازی) آن را خنثی می‌کنند. در این بیماران، ممکن است مقاومت عروقی به دلیل اثرات باقی‌مانده آلفا افزایش یابد که منجر به افت برون‌ده قلبی می‌شود.

تداخل با مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز

• داروهایی که برای درمان افسردگی یا پارکینسون استفاده می‌شوند، مانند سلژیلین، ترانیل سیپرومین و فنلزین، می‌توانند باعث تجمع کاتکول‌آمین‌ها شوند. مصرف همزمان این داروها با دوبوتامین خطر بروز بحران فشار خون بالا، آریتمی‌های قلبی شدید و افزایش دمای بدن را به شدت بالا می‌برد.

تداخل با داروهای بیهوشی استنشاقی

• داروهای بیهوشی مانند هالوتان یا سیکلوپروپان باعث حساس شدن عضله قلب به کاتکول‌آمین‌ها می‌شوند. استفاده از دوبوتامین در بیمارانی که تحت بیهوشی با این گازها هستند، خطر بروز آریتمی‌های بطنی خطرناک و تاکی‌کاردی را به شدت افزایش می‌دهد.

تداخل با سایر داروهای مقلد سمپاتیک

• مصرف همزمان با داروهایی نظیر اپینفرین (آدرنالین)، نوراپی‌نفرین یا دوپامین باعث هم‌افزایی اثرات بر ضربان قلب و فشار خون می‌شود که می‌تواند منجر به فشار خون بسیار بالا و استرس شدید بر عضله قلب شود.

تداخل با نیتروپروساید سدیم و نیتروگلیسیرین

• ترکیب دوبوتامین با داروهای گشادکننده عروق ریوی و سیستمیک معمولاً در درمان نارسایی قلبی شدید استفاده می‌شود. این تداخل از نوع مثبت است و منجر به افزایش بیشتر برون‌ده قلبی و کاهش فشار پرشدن بطن نسبت به مصرف هر دارو به تنهایی می‌شود، اما نیاز به پایش دقیق فشار خون دارد.

تداخل با غذا

• دوبوتامین منحصراً به صورت تزریق وریدی در محیط‌های بیمارستانی و تحت مراقبت‌های ویژه مصرف می‌شود. به همین دلیل، تداخل مستقیم با جذب مواد غذایی در دستگاه گوارش برای این دارو مطرح نیست. با این حال، وضعیت تغذیه‌ای بیمار و سطح الکترولیت‌های ناشی از رژیم غذایی (مانند سطح پتاسیم) می‌تواند بر پاسخ‌دهی قلب به دارو اثر بگذارد. کاهش پتاسیم خون ناشی از رژیم‌های خاص یا داروهای مدر می‌تواند خطر آریتمی ناشی از دوبوتامین را افزایش دهد.

تداخل در آزمایشات
دوبوتامین می‌تواند در تفسیر برخی نتایج آزمایشگاهی و تشخیصی تداخل ایجاد کند:

اندازه‌گیری کاتکول‌آمین‌های ادرار

• دوبوتامین به عنوان یک ترکیب شبه‌کاتکول‌آمین می‌تواند منجر به نتایج مثبت کاذب در آزمایش‌های اندازه‌گیری کاتکول‌آمین‌ها یا متابولیت‌های آن‌ها در ادرار (مانند اسید وانیلیل ماندلیک) شود. این تداخل در تشخیص تومورهای غده فوق کلیوی (فئوکروموسیتوما) اهمیت زیادی دارد.

آزمایش پتاسیم خون

• انفوزیون دوبوتامین ممکن است باعث انتقال پتاسیم از خون به داخل سلول‌ها شود که منجر به کاهش کاذب یا واقعی سطح پتاسیم در نتایج آزمایش خون می‌گردد. پزشک باید در حین درمان طولانی‌مدت، سطح الکترولیت‌ها را به دقت رصد کند.

تست‌های استرس تصویربرداری

• دوبوتامین به طور عمدی در اکوکاردیوگرافی استرس برای تغییر عملکرد قلب استفاده می‌شود. در این موارد، تغییرات در نوار قلب یا تصاویر قلبی به عنوان تداخل در نظر گرفته نمی‌شود، بلکه بخشی از پاسخ تشخیصی است که باید به درستی توسط متخصص قلب تفسیر شود.

نکات کاربردی برای مدیریت بالینی پزشکان

• پایش مداوم: به دلیل تداخلات گسترده با سیستم عصبی خودکار، پایش ممتد نوار قلب و فشار خون در طول انفوزیون اجباری است.
• تنظیم دوز: در بیمارانی که اخیراً داروهای قلبی خاصی دریافت کرده‌اند، دوز شروع دوبوتامین باید با احتیاط زیاد و به صورت پله‌ای افزایش یابد.
• پیشگیری از آریتمی: پیش از شروع درمان، سطح پتاسیم و منیزیم بیمار را بررسی و اصلاح کنید تا ریسک آریتمی‌های ناشی از تداخلات به حداقل برسد.

هشدار ها دوبوتامین

هشدارهای جامع و کاربردی دوبوتامین
پزشک معالج در هنگام استفاده از این داروی اینوتروپیک در بخش‌های ویژه باید هشدارهای زیر را به دقت مدنظر قرار دهد:

افزایش ضربان قلب و فشار خون

• دوبوتامین ممکن است باعث افزایش قابل توجه ضربان قلب یا فشار خون سیستولیک شود. در مطالعات بالینی، درصد کمی از بیماران افزایش ضربان قلب بیش از ۳۰ ضربه در دقیقه را تجربه می‌کنند. بیماران مبتلا به فشار خون بالا در معرض خطر بیشتری برای پاسخ فشاری شدید هستند. پایش مداوم این علائم الزامی است و در صورت بروز، دوز دارو باید کاهش یابد.

بروز آریتمی‌های قلبی

• این دارو می‌تواند باعث ایجاد یا تشدید ضربان‌های نارس بطنی و تاکی‌کاردی بطنی شود. به دلیل اثر بر هدایت گره دهلیزی-بطنی، بیمارانی که دچار فیبریلاسیون دهلیزی هستند ممکن است دچار پاسخ بطنی سریع شوند. در این بیماران باید پیش از شروع دوبوتامین، از داروهای دیجیتال برای کنترل ضربان استفاده شود.

تشدید ایسکمی میوکارد

• به دلیل افزایش قدرت انقباضی و ضربان قلب، مصرف اکسیژن در عضله قلب بالا می‌رود. در بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر شدید یا پس از سکته قلبی، این افزایش نیاز ممکن است منجر به گسترش ناحیه آسیب‌دیده، بروز درد قفسه سینه یا آریتمی‌های خطرناک شود.

واکنش‌های حساسیتی ناشی از سولفیت

• فرآورده‌های تزریقی دوبوتامین حاوی سدیم متابی‌سولفیت هستند. این ماده در افراد حساس، به‌ویژه بیماران مبتلا به آسم، می‌تواند باعث واکنش‌های آلرژیک شدید و حتی شوک آنافیلاکسی شود.

کاهش سطح پتاسیم خون

• دوبوتامین ممکن است باعث کاهش خفیف سطح پتاسیم سرم شود، اگرچه بروز هیپوکالمی شدید نادر است. با این حال، پایش سطح الکترولیت‌ها در طول درمان طولانی‌مدت توصیه می‌شود.

مسمومیت (اوردوز) و مدیریت درمان
مصرف بیش از حد دوبوتامین معمولاً به دلیل سرعت بالای انفوزیون یا خطای محاسباتی رخ می‌دهد. به دلیل نیمه‌عمر بسیار کوتاه دارو، مدیریت آن بر پایه قطع دارو و اقدامات حمایتی است.

تظاهرات بالینی مسمومیت

علائم سمیت مستقیماً با اثرات تحریکی بر گیرنده‌های بتا مرتبط است و شامل موارد زیر می‌شود:

• بی‌اشتهایی شدید، تهوع و استفراغ.
• لرزش بدن، اضطراب و سردرد.
• تپش قلب شدید، تنگی نفس و درد قفسه سینه.
• در موارد شدید، فشار خون بسیار بالا یا آریتمی‌های بطنی خطرناک و فیبریلاسیون.

پروتکل درمان و اقدامات فوری

به دلیل اینکه نیمه‌عمر دوبوتامین تنها حدود ۲ دقیقه است، اولین و مهم‌ترین قدم، قطع فوری تزریق است.

• پایداری وضعیت: به دلیل سرعت متابولیسم بالا، اکثر علائم پس از قطع تزریق به سرعت برطرف می‌شوند. بیمار باید تا زمان پایداری علائم حیاتی تحت نظارت دقیق باشد.
• مدیریت تپش قلب و آریتمی: در صورتی که پس از قطع دارو، آریتمی‌های بطنی خطرناک یا تاکی‌کاردی شدید ادامه یابد، استفاده از داروهای مسدودکننده بتا (مانند پروپرانولول یا اسمولول) تحت پایش دقیق همودینامیک در نظر گرفته می‌شود.
• حمایت تنفسی: در صورت بروز تنگی نفس شدید یا ادم ریوی ناشی از آریتمی، برقراری راه هوایی و اکسیژن‌رسانی کافی ضروری است.
• عدم کاربرد روش‌های تصفیه خون: روش‌هایی مانند دیالیز یا تعویض پلاسما در اوردوز دوبوتامین جایگاهی ندارند، زیرا دارو بسیار سریع در بدن متابولیزه می‌شود.

نکات کاربردی برای مدیریت بالینی پزشکان

• آماده‌سازی دقیق: دوز دارو همیشه باید بر اساس میکروگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در دقیقه محاسبه شود. استفاده از پمپ‌های تزریق دقیق برای جلوگیری از نوسانات دوز الزامی است.
• پایش مداوم: نوار قلب و فشار خون باید به صورت ممتد در طول انفوزیون رصد شوند.
• تعدیل دوز در نارسایی قلبی: در بیمارانی که نارسایی قلبی مزمن دارند، ممکن است به دلیل پدیده کاهش حساسیت گیرنده‌ها، نیاز به دوزهای بالاتری برای رسیدن به اثر اینوتروپیک مطلوب باشد، اما این کار خطر آریتمی را افزایش می‌دهد.

توصیه های دارویی دوبوتامین

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
مدیریت دوبوتامین به دلیل ماهیت حساس آن در بخش‌های اورژانس و مراقبت‌های ویژه، مستلزم رعایت استانداردهای بالینی زیر است:

آماده‌سازی و رقیق‌سازی دقیق

• دوبوتامین باید قبل از مصرف رقیق شود. محلول‌های سازگار شامل دکستروز ۵ درصد، نرمال سالین یا رینگر لاکتات هستند. پزشک باید توجه داشته باشد که محلول‌های حاوی بی‌کربنات سدیم یا سایر محلول‌های قلیایی قوی به دلیل احتمال رسوب و کاهش اثر دارو نباید برای رقیق‌سازی استفاده شوند. محلول آماده شده باید در دمای اتاق ظرف ۲۴ ساعت مصرف گردد.

پایش مداوم همودینامیک

• در طول انفوزیون، پایش مداوم نوار قلب برای شناسایی آریتمی‌ها و تاکی‌کاردیا الزامی است. همچنین فشار خون باید به صورت مکرر (ترجیحاً از طریق خط شریانی در موارد بحرانی) اندازه‌گیری شود. در صورت امکان، پایش فشار وج ریوی و برون‌ده قلبی برای تنظیم دقیق دوز توصیه می‌گردد.

مدیریت دوز و پاسخ درمانی

• شروع درمان معمولاً با دوزهای پایین (۲.۵ تا ۵ میکروگرم به ازای هر کیلوگرم در دقیقه) انجام می‌شود و سپس بر اساس پاسخ بالینی بیمار تا ۲۰ میکروگرم (و ندرتاً ۴۰ میکروگرم) افزایش می‌یابد. به دلیل نیمه‌عمر بسیار کوتاه، هرگونه تغییر در وضعیت بالینی بیمار باید با تنظیم سریع سرعت انفوزیون مدیریت شود.

توجه به پدیده کاهش حساسیت گیرنده‌ها

• در صورتی که انفوزیون دوبوتامین بیش از ۷۲ ساعت به طول انجامد، ممکن است اثرات اینوتروپیک دارو به دلیل اشباع یا کاهش حساسیت گیرنده‌های بتا کاهش یابد. در این شرایط، پزشک باید بین افزایش دوز یا تغییر استراتژی درمانی تصمیم‌گیری کند.

توصیه‌های دارویی برای بیمار (و همراهان)
از آنجا که دوبوتامین در شرایط حاد و بیمارستانی تجویز می‌شود، آموزش‌ها عمدتاً معطوف به آگاهی‌بخشی به بیمار (در صورت هوشیاری) یا همراهان وی است:

گزارش علائم حیاتی و غیرعادی

• بیمار باید آموزش ببیند که در صورت احساس تپش قلب شدید، درد در قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی یا سردرد ضربان‌دار، بلافاصله کادر پرستاری یا پزشک را مطلع کند. این علائم می‌توانند نشان‌دهنده سرعت بالای انفوزیون یا بروز عوارض جانبی باشند.

مراقبت از محل تزریق وریدی

• دوبوتامین یک داروی محرک است. بیمار باید در صورت احساس سوزش، درد یا تورم در محل آنژیوکت، موضوع را سریعاً گزارش دهد. نشت دارو به بافت‌های اطراف می‌تواند منجر به التهاب موضعی شود. اگرچه خطر آن کمتر از داروهای تنگ‌کننده عروق است، اما باز هم نیازمند توجه فوری است.

پرهیز از حرکات ناگهانی

• در طول درمان با دوبوتامین، بیمار باید از تغییر وضعیت ناگهانی (مانند بلند شدن سریع از تخت) خودداری کند، زیرا دارو می‌تواند بر تعادل فشار خون اثر گذاشته و منجر به سرگیجه شود. اکثر بیماران تحت این درمان باید در استراحت مطلق باشند.

آگاهی از فرآیند تست استرس

• اگر دوبوتامین برای تست استرس قلبی استفاده می‌شود، بیمار باید بداند که احساس تپش قلب، گرما یا اضطراب خفیف در طول تست طبیعی است و تحت نظارت کامل تیم پزشکی قرار دارد.

نکات کاربردی برای مدیریت بالینی

• بررسی ادرار: بهبود جریان خون کلیوی ناشی از افزایش برون‌ده قلبی باید منجر به افزایش برون‌ده ادراری شود؛ این یکی از شاخص‌های مهم موفقیت درمان است.
• تغییر رنگ محلول: محلول دوبوتامین ممکن است به دلیل اکسیداسیون خفیف به رنگ صورتی ملایم درآید؛ این تغییر رنگ لزوماً به معنای کاهش قدرت دارو نیست، اما محلول‌های تیره یا حاوی رسوب نباید استفاده شوند.
• جایگزینی حجم: در بیماران دچار شوک، پیش از شروع دوبوتامین باید از کافی بودن حجم خون اطمینان حاصل کرد تا از افت فشار خون ناشی از گشادی عروق محیطی جلوگیری شود.