والگان سیکلوویر چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف والگان سیکلوویر

موارد مصرف تایید شده
والگان‌سیکلوویر به عنوان پیش‌داروی گانسیکلوویر، دارای تاییدیه از مراجع معتبر جهانی برای موارد زیر است:

۱. درمان رتینیت سایتومگالوویروس در بیماران مبتلا به ایدز

• این دارو برای القای درمان و همچنین نگهداری درمان در بیماران مبتلا به نقص ایمنی اکتسابی که دچار التهاب شبکیه ناشی از سایتومگالوویروس هستند، استفاده می‌شود. از نظر بالینی، فراهمی زیستی خوراکی بالای این دارو اجازه می‌دهد تا در بسیاری از موارد به عنوان جایگزین تزریق وریدی گانسیکلوویر در نظر گرفته شود، مگر در مواردی که عفونت تهدیدکننده فوری بینایی باشد و نیاز به غلظت‌های سریع وریدی وجود داشته باشد.

۲. پیشگیری از بیماری سایتومگالوویروس در پیوند اعضای جامد

• والگان‌سیکلوویر برای پیشگیری در بیماران با خطر بالا که پیوند کلیه، قلب یا پانکراس دریافت کرده‌اند، تایید شده است. این مورد به ویژه در شرایطی که دهنده عضو از نظر ویروس مثبت و گیرنده منفی باشد، اهمیت حیاتی دارد. دوزاژ بالینی معمولاً از زمان پیوند شروع شده و تا ۱۰۰ یا ۲۰۰ روز پس از عمل ادامه می‌یابد. پزشکان باید توجه داشته باشند که تاییدیه رسمی برای پیوند کبد به دلیل تفاوت در داده‌های اثربخشی در برخی منابع بین‌المللی با احتیاط ذکر شده است.

۳. پیشگیری از بیماری سایتومگالوویروس در کودکان

• این دارو برای کودکان و نوزادانی که تحت پیوند کلیه (از سن ۴ ماهگی تا ۱۶ سالگی) یا پیوند قلب (از سن ۱ ماهگی تا ۱۶ سالگی) قرار گرفته‌اند و در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند، تاییدیه رسمی دارد. محاسبه دوز در این جمعیت باید بر اساس سطح بدن و عملکرد کلیه با دقت بسیار بالا انجام شود.

موارد مصرف خارج برچسب
پزشکان در شرایط بالینی خاص بر اساس شواهد موجود در منابع معتبر بین‌المللی، والگان‌سیکلوویر را در موارد زیر نیز تجویز می‌کنند:

۱. پیشگیری در پیوند کبد و سایر اعضا

• اگرچه تاییدیه رسمی ممکن است محدود باشد، اما در پروتکل‌های بین‌المللی بسیاری از مراکز پیوند، از والگان‌سیکلوویر برای پیشگیری از عفونت سایتومگالوویروس در گیرندگان پیوند کبد، ریه و روده نیز استفاده می‌شود. شواهد بالینی نشان می‌دهند که مدیریت دوز بر اساس عملکرد کلیه در این بیماران برای جلوگیری از سمیت خونی ضروری است.

۲. درمان عفونت سایتومگالوویروس در پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز

• در بیمارانی که تحت پیوند مغز استخوان قرار گرفته‌اند، والگان‌سیکلوویر ممکن است به عنوان درمان پیشگیرانه یا درمانی برای عفونت‌های فعال (زمانی که بار ویروسی در خون شناسایی می‌شود) استفاده شود. پزشکان باید در این مورد به شدت مراقب سرکوب مغز استخوان و کاهش گلبول‌های سفید باشند که از عوارض جدی این دارو در این جمعیت حساس است.

۳. عفونت مادرزادی سایتومگالوویروس در نوزادان

• در نوزادانی که با عفونت علامت‌دار سایتومگالوویروس متولد می‌شوند (به ویژه مواردی که درگیری سیستم عصبی مرکزی یا کاهش شنوایی دارند)، والگان‌سیکلوویر خوراکی ممکن است به مدت ۶ ماه تجویز شود. مطالعات بین‌المللی نشان داده‌اند که این مداخله زودهنگام می‌تواند پیامدهای شنوایی و تکاملی را در این نوزادان بهبود بخشد.

۴. پیشگیری پس از درمان عفونت‌های پیشرفته

• در بیمارانی که دوره درمان وریدی با گانسیکلوویر را برای عفونت‌های تهاجمی سایتومگالوویروس (مانند التهاب مری یا روده) به پایان رسانده‌اند، والگان‌سیکلوویر اغلب برای جلوگیری از عود مجدد بیماری به صورت طولانی‌مدت تجویز می‌گردد.

۵. پیشگیری در بیماری‌های خودایمنی تحت درمان با داروهای سرکوب‌گر ایمنی

• در مواردی که بیماران مبتلا به بیماری‌های روماتولوژیک یا خودایمنی، دوزهای بسیار بالای داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی دریافت می‌کنند، پزشکان ممکن است برای دوره‌های کوتاه جهت جلوگیری از فعال شدن ویروس‌های خفته، این دارو را تجویز کنند.

نکات بالینی ویژه پزشک:

• پایش کلیوی: به دلیل دفع کلیوی، دوز دارو در تمام موارد فوق باید بر اساس شاخص پاک‌سازی کراتینین تعدیل شود.
• سمیت خونی: پایش منظم شمارش کامل سلول‌های خون برای شناسایی زودهنگام کم‌خونی، کاهش نوتروفیل‌ها و کاهش پلاکت‌ها الزامی است.
• توصیه غذایی: برای افزایش فراهمی زیستی، دارو حتماً باید همراه با غذا مصرف شود.

مکانیسم اثر والگان سیکلوویر

والگان‌سیکلوویر یک پیش‌دارو است که پس از مصرف خوراکی، به سرعت به مولکول فعال گانسیکلوویر تبدیل می‌شود. مکانیسم عمل این دارو در سطح سلولی و مولکولی به شرح زیر است:

• فعال‌سازی اختصاصی ویروسی: تبدیل گانسیکلوویر به فرم فعال (فسفریله شده) در داخل سلول‌های آلوده به ویروس آغاز می‌شود. این فرآیند توسط آنزیم کیناز اختصاصی ویروس سایتومگالوویروس صورت می‌گیرد. این ویژگی باعث می‌شود دارو به صورت انتخابی بیشتر در سلول‌های آلوده فعال شود.
• مهار آنزیم تکثیر: فرم فعال دارو با ساختار طبیعی نوکلئوزیدها رقابت کرده و به آنزیم دی‌ان‌ای پلیمراز ویروسی متصل می‌شود. این اتصال مانع از فعالیت صحیح این آنزیم می‌گردد.
• توقف زنجیره ساخت دی‌ان‌ای: با جایگزینی این دارو در زنجیره در حال ساخت دی‌ان‌ای ویروس، فرآیند طویل‌سازی زنجیره متوقف شده و در نتیجه تکثیر ویروس به طور کامل مهار می‌شود.

فارماکوکینتیک والگان سیکلوویر

جذب و فراهمی زیستی

• والگان‌سیکلوویر به خوبی از دستگاه گوارش جذب می‌شود. این دارو پس از جذب، توسط آنزیم‌های موجود در دیواره روده و کبد به سرعت و به میزان گسترده‌ای به گانسیکلوویر تبدیل می‌گردد. فراهمی زیستی این دارو در صورت مصرف همراه با غذا به حدود ۶۰ درصد می‌رسد که بسیار بیشتر از فرم خوراکی خودِ گانسیکلوویر است. مصرف غذاهای پرچرب باعث افزایش قابل توجه جذب و پایداری سطح دارو در خون می‌شود.

توزیع در بافت‌ها

• اتصال این دارو به پروتئین‌های پلاسما بسیار ناچیز و در حدود ۱ تا ۲ درصد است. گانسیکلوویر حاصل از این پیش‌دارو به طور گسترده در بافت‌های بدن و مایعات خارج سلولی توزیع می‌شود. همچنین این دارو توانایی عبور از سد خونی مغزی و ورود به مایع مغزی نخاعی را دارد که برای درمان عفونت‌های سیستم عصبی اهمیت بالایی دارد.

متابولیسم و تغییرات شیمیایی

• والگان‌سیکلوویر به سرعت به گانسیکلوویر هیدرولیز می‌شود و هیچ متابولیت فعال دیگری برای آن شناسایی نشده است. خودِ گانسیکلوویر نیز به میزان بسیار ناچیزی در کبد تغییر می‌یابد و بخش اعظم آن بدون تغییر ساختاری برای دفع آماده می‌شود.

دفع و پاک‌سازی

• مسیر اصلی دفع این دارو از طریق کلیه‌ها و به وسیله فیلتراسیون گلومرولی و ترشح فعال لوله‌ای انجام می‌گیرد. حدود ۹۰ درصد از دوز جذب شده به صورت گانسیکلوویر تغییر نیافته در ادرار ظاهر می‌شود. نیمه‌عمر دفعی دارو در افراد با عملکرد کلیوی سالم حدود ۴ ساعت است، اما در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، این زمان به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد که نیاز به تعدیل دقیق دوز بر اساس شاخص پاک‌سازی کراتینین دارد.

نکات کاربردی برای پزشک:

• به دلیل وابستگی شدید دفع دارو به عملکرد کلیه، پایش مداوم سطح کراتینین خون در طول درمان الزامی است.
• توصیه اکید به مصرف دارو همراه با وعده غذایی اصلی جهت رسیدن به حداکثر غلظت درمانی.
• توجه به نیمه‌عمر طولانی‌تر دارو در بافت‌های داخل سلولی نسبت به سطح پلاسما که تداوم اثر ضد ویروسی را توجیه می‌کند.

منع مصرف والگان سیکلوویر

موارد منع مصرف در بیماری‌ها و شرایط بالینی
پزشکان باید پیش از تجویز والگان‌سیکلوویر، وضعیت سیستمیک بیمار را به دقت ارزیابی کنند. موارد منع مصرف قطعی و احتیاط‌های شدید شامل موارد زیر است:

• حساسیت مفرط: مصرف این دارو در بیمارانی که سابقه حساسیت شدید به والگان‌سیکلوویر یا گانسیکلوویر دارند ممنوع است. به دلیل شباهت ساختاری، احتمال حساسیت متقاطع با داروهایی مانند اسیکلوویر، وال‌اسیکلوویر و فام‌سیکلوویر نیز باید در نظر گرفته شود.
• نارسایی شدید مغز استخوان: در صورتی که تعداد مطلق نوتروفیل‌ها کمتر از ۵۰۰ سلول در هر میکرولیتر، تعداد پلاکت‌ها کمتر از ۲۵۰۰۰ در هر میکرولیتر یا سطح هموگلوبین کمتر از ۸ گرم در دسی‌لیتر باشد، شروع درمان با این دارو ممنوع است. والگان‌سیکلوویر می‌تواند باعث سرکوب شدید و گاه برگشت‌ناپذیر مغز استخوان شود.
• نارسایی پیشرفته کلیوی: اگرچه در نارسایی کلیه تعدیل دوز انجام می‌شود، اما در بیمارانی که تحت همودیالیز هستند، به دلیل عدم وجود داده‌های کافی برای دوزبندی دقیق و ریسک بالای سمیت، مصرف فرم قرص این دارو توصیه نمی‌شود و معمولاً گانسیکلوویر وریدی با پروتکل خاص ترجیح داده می‌شود.
• بیماری‌های عصبی پیشین: در بیمارانی که سابقه تشنج یا اختلالات جدی سیستم عصبی مرکزی دارند، به دلیل پتانسیل دارو در ایجاد لرزش، گیجی و تشنج، باید با احتیاط بسیار زیاد و تنها در صورت ضرورت قطعی استفاده شود.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
والگان‌سیکلوویر بر اساس طبقه‌بندی مراجع بین‌المللی، دارای سمیت جدی در دوران تولید مثل است:

• دوران بارداری: مصرف این دارو در زنان باردار ممنوع است مگر در شرایطی که سود بالینی برای مادر به وضوح بر خطرات احتمالی برای جنین برتری داشته باشد. این دارو بر اساس مطالعات حیوانی دارای اثرات تراتوژنیک (ایجاد نقص مادرزادی) و کشنده برای جنین است.
• توصیه‌های پیشگیرانه برای زنان: زنان در سنین باروری باید در طول درمان و حداقل تا ۳۰ روز پس از اتمام دوره مصرف، از روش‌های بسیار مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنند.
• توصیه‌های پیشگیرانه برای مردان: به دلیل سمیت این دارو بر اسپرم و پتانسیل ایجاد ناهنجاری‌های ژنتیکی، مردان تحت درمان باید در طول دوره مصرف و حداقل تا ۹۰ روز پس از آخرین دوز، از روش‌های سدکننده (مانند کاندوم) استفاده کنند.
• دوران شیردهی: به دلیل احتمال ترشح دارو در شیر مادر و پتانسیل ایجاد عوارض جانبی جدی و سرطان‌زایی در نوزاد، شیردهی در طول درمان با والگان‌سیکلوویر ممنوع است. توصیه می‌شود مادران بین مصرف دارو و شروع مجدد شیردهی فاصله زمانی ایمن را رعایت کنند.

موارد منع مصرف و احتیاطات در کودکان
استفاده از والگان‌سیکلوویر در جمعیت اطفال نیاز به نظارت دقیق بالینی دارد:

• نوزادان زیر یک ماه: ایمنی و اثربخشی این دارو برای پیشگیری از بیماری سایتومگالوویروس در نوزادان زیر یک ماه که تحت پیوند قلب قرار گرفته‌اند، ثابت نشده است. همچنین برای نوزادان زیر ۴ ماه در پیوند کلیه اطلاعات کافی در دسترس نیست.
• خطر سرطان‌زایی در درازمدت: پزشکان باید آگاه باشند که بر اساس داده‌های حیوانی، این دارو پتانسیل سرطان‌زایی و سمیت برای غدد جنسی را دارد. از آنجا که کودکان عمر طولانی‌تری پیش رو دارند، استفاده طولانی‌مدت باید با ارزیابی دقیق سود به ضرر انجام شود.
• اختلالات رشد: به دلیل اثر دارو بر سنتز دی‌ان‌ای، احتمال اختلال در فرآیندهای تکثیری سلولی در کودکان در حال رشد وجود دارد، لذا پایش دوره‌ای شاخص‌های رشد الزامی است.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی

• پایش مداوم آزمایشگاهی: انجام آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون و تست‌های عملکرد کلیه (کراتینین) به صورت هفتگی در ابتدای درمان و سپس در فواصل منظم الزامی است.
• سمیت کلیوی: در صورت افزایش کراتینین سرم، دوز دارو باید بلافاصله بر اساس فرمول‌های استاندارد تعدیل شود تا از تجمع دارو و تشدید سرکوب مغز استخوان جلوگیری گردد.
• آگاهی بیمار: پزشک موظف است بیمار را از خطرات احتمالی بر باروری و سیستم خون‌ساز آگاه سازد.

عوارض جانبی والگان سیکلوویر

عوارض جانبی سیستم خون و لنف (بسیاری شایع و حیاتی)

سرکوب مغز استخوان جدی‌ترین عارضه این دارو است که پایش مداوم شمارش سلول‌های خونی را الزامی می‌کند:

• کاهش نوتروفیل‌ها: در حدود ۲۰ تا ۲۷ درصد بیماران مشاهده می‌شود. موارد شدید که در آن تعداد نوتروفیل به کمتر از ۵۰۰ عدد در هر میکرولیتر می‌رسد، در حدود ۸ تا ۱۰ درصد گزارش شده است.
• کم‌خونی: در حدود ۲۶ درصد بیماران رخ می‌دهد و ممکن است نیاز به تزریق خون یا فاکتورهای محرک اریتروپوئیتین داشته باشد.
• کاهش پلاکت‌ها: در حدود ۲۱ تا ۲۶ درصد موارد گزارش شده است که خطر خونریزی‌های خودبه‌خودی را افزایش می‌دهد.

عوارض گوارشی (بسیار شایع)

این عوارض معمولاً با مصرف دارو همراه با غذا تا حدی تعدیل می‌شوند:

• اسهال: یکی از شایع‌ترین عوارض است که در ۳۰ تا ۴۱ درصد بیماران دیده می‌شود.
• تهوع: در حدود ۲۳ تا ۳۰ درصد بیماران گزارش شده است.
• استفراغ: در ۱۶ تا ۲۱ درصد موارد مشاهده می‌گردد.
• درد شکمی: در حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد بیماران را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

عوارض سیستم عصبی مرکزی

والگان‌سیکلوویر می‌تواند از سد خونی مغزی عبور کند، لذا عوارض عصبی زیر محتمل است:

• سردرد: در حدود ۹ تا ۲۲ درصد بیماران گزارش شده است.
• بی‌خوابی: در حدود ۷ تا ۱۶ درصد موارد دیده می‌شود.
• لرزش: در ۸ تا ۱۱ درصد بیماران مشاهده شده است.
• گیجی و سرگیجه: در ۵ تا ۸ درصد موارد رخ می‌دهد.
• عوارض شدیدتر مانند تشنج، هذیان یا توهم: در کمتر از ۱ درصد موارد گزارش شده است اما نیاز به پایش دقیق دارد.

عوارض سیستمیک و موضعی

• تب: در حدود ۲۱ تا ۳۱ درصد بیماران (به ویژه در بیماران پیوندی) مشاهده می‌شود.
• خستگی و ضعف: در حدود ۷ تا ۹ درصد موارد گزارش شده است.
• واکنش‌های پوستی مانند درماتیت یا خارش: در ۵ تا ۱۰ درصد بیماران دیده می‌شود.

عوارض کلیوی و متابولیک

• افزایش کراتینین خون: در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد بیماران رخ می‌دهد و نشان‌دهنده لزوم تعدیل دوز است.
• کاهش اشتها: در حدود ۷ تا ۱۰ درصد موارد گزارش شده است.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی بر اساس درصدها

• زمان بروز: اکثر عوارض خونی در نیمه اول دوره درمان (ماه اول و دوم) ظاهر می‌شوند. به همین دلیل شمارش کامل سلول‌های خون باید در ۲ هفته اول به صورت هفتگی انجام شود.
• ارتباط دوز و سمیت: افزایش سطح خونی دارو به دلیل نارسایی کلیه، درصد بروز عوارض عصبی و خونی را به شدت بالا می‌برد. در بیماران با پاک‌سازی کراتینین کمتر از ۶۰ میلی‌لیتر در دقیقه، دوز دارو باید بلافاصله طبق دستورالعمل‌های مرجع کاهش یابد.
• برگشت‌پذیری: سرکوب مغز استخوان معمولاً ۳ تا ۷ روز پس از قطع دارو شروع به بهبود می‌کند.

تداخلات دارویی والگان سیکلوویر

مشخصات کلی تداخلات:

• سوبسترای OAT1
• سوبسترای OAT2
• سوبسترای OAT3
• اختلال در پاسخ ایمنی در برابر عوامل ویروسی
• کاهش‌ آستانه تشنج
• تشدید اثرات سرکوب‌کننده مغز استخوان
• تشدید سمیت کلیوی

تداخلات رده X (پرهیز):

کلادریبین

کاهش اثرات داروها توسط والگان‌سیکلوویر:

کلادریبین

کاهش اثرات والگان‌سیکلوویر توسط دارو:

تداخل قابل‌توجهی مشخص نشده است.

افزایش اثرات داروها توسط والگان‌سیکلوویر:

آمفوتریسین بی، سیکلوسپورین (سیستمیک)، دیدانوزین، ایمی‌پنم، مایکوفنولات، محصولات تنوفوویر، زیدوودین

افزایش اثرات والگان‌سیکلوویر توسط دارو:

مایکوفنولات، پروبنسید، محصولات تنوفوویر

تداخلات دارویی و مدیریت بالینی

تداخلات والگان‌سیکلوویر عمدتاً ناشی از رقابت در مسیر دفع کلیوی یا هم‌پوشانی در سمیت‌های خونی است. در ادامه مهم‌ترین تداخلات بر اساس نوع اثر ذکر می‌شوند:

تداخل با داروهای ضد ویروس نقص ایمنی

• زیدوودین: مصرف همزمان باعث تشدید شدید سرکوب مغز استخوان می‌شود. این دو دارو پتانسیل بالایی در ایجاد کم‌خونی و کاهش گلبول‌های سفید دارند. در صورت نیاز به مصرف همزمان، پایش دقیق شمارش سلول‌های خون ضروری است.
• دیدانوزین: والگان‌سیکلوویر می‌تواند سطح خونی دیدانوزین را به طور قابل توجهی افزایش دهد. این مسئله خطر سمیت با دیدانوزین، از جمله التهاب پانکراس و آسیب عصبی را بالا می‌برد. بیمار باید از نظر علائم سمیت دیدانوزین به دقت پایش شود.
• تنوفوویر: هر دو دارو برای دفع کلیوی با هم رقابت می‌کنند که منجر به افزایش غلظت خونی هر دو دارو می‌شود. این تداخل خطر سمیت کلیوی را افزایش می‌دهد.

تداخل با داروهای مهارکننده سیستم ایمنی

• میکوفنولات موفتیل: هر دو دارو پتانسیل سرکوب مغز استخوان را دارند. همچنین در بیماران با نارسایی کلیه، رقابت در دفع لوله‌ای کلیه منجر به افزایش سطح خونی هر دو دارو می‌شود.
• سیکلوسپورین و تاکرولیموس: تداخل مستقیم دارویی وجود ندارد، اما به دلیل سمیت کلیوی این داروها، خطر تجمع والگان‌سیکلوویر و سمیت خونی ناشی از آن به شدت افزایش می‌یابد. پایش مداوم عملکرد کلیه الزامی است.

تداخل با سایر داروهای سیتوتوکسیک و کلیوی

• آباکاویر و لامی‌وودین: احتمال رقابت در مسیر دفع کلیوی وجود دارد.
• پروبنسید: این دارو باعث کاهش پاک‌سازی کلیوی گانسیکلوویر (متابولیت فعال والگان‌سیکلوویر) می‌شود که منجر به افزایش غلظت پلاسما و افزایش خطر مسمومیت می‌شود.
• آمفوتریسین ب: به دلیل اثرات مخرب بر کلیه، خطر تجمع والگان‌سیکلوویر را بالا می‌برد.

تداخل با غذا

تداخل والگان‌سیکلوویر با غذا یک تداخل مثبت و ضروری برای درمان است:

• اثر وعده غذایی بر جذب: جذب والگان‌سیکلوویر به شدت تحت تاثیر غذا قرار دارد. مصرف این دارو همراه با غذا، به ویژه غذاهای پرچرب و پرکالری، باعث افزایش غلظت دارو در خون و بهبود فراهمی زیستی آن می‌شود.
• توصیه بالینی: پزشکان باید به بیماران تاکید کنند که این دارو را حتماً بلافاصله پس از صرف وعده غذایی میل کنند. مصرف دارو با معده خالی منجر به کاهش غلظت درمانی و احتمال شکست در کنترل ویروس می‌شود.

تداخل در آزمایش‌های تشخیصی و آزمایشگاهی

والگان‌سیکلوویر می‌تواند نتایج برخی آزمایش‌های بالینی را تحت تاثیر قرار دهد که پزشک باید در تفسیر نتایج به آن‌ها توجه کند:

• شمارش کامل سلول‌های خون: شایع‌ترین تداخل آزمایشگاهی، کاهش کاذب یا واقعی در تعداد گلبول‌های سفید، گلبول‌های قرمز و پلاکت‌ها است. این تغییرات باید به عنوان عارضه دارویی در نظر گرفته شوند و با بیماری زمینه‌ای اشتباه گرفته نشوند.
• تست‌های عملکرد کلیه: افزایش سطح کراتینین خون و نیتروژن اوره خون در طول درمان گزارش شده است. این افزایش می‌تواند ناشی از سمیت مستقیم کلیوی دارو یا کاهش حجم مایعات بدن باشد.
• آنزیم‌های کبدی: افزایش خفیف تا متوسط در سطوح آنزیم‌های ناقل آمین (مانند آسپارتات آمینوترانسفراز و آلانین آمینوترانسفراز) و فسفاتاز قلیایی ممکن است مشاهده شود که نشان‌دهنده استرس کبدی موقت است.
• سطح قند خون: در برخی گزارش‌های بالینی، نوسانات در سطح گلوکز خون (کاهش یا افزایش قند خون) دیده شده است که در بیماران دیابتی نیاز به پایش بیشتر دارد.

خلاصه مدیریتی برای پزشک

• پایش کلیوی: به دلیل وابستگی دفع والگان‌سیکلوویر به کلیه، هر دارویی که بر عملکرد کلیه اثر بگذارد، تداخل بالقوه با این دارو محسوب می‌شود.
• مدیریت سمیت خونی: در صورت استفاده همزمان با داروهای سرکوب‌کننده مغز استخوان، فواصل انجام آزمایش خون باید کوتاه‌تر شود.
• مصرف با غذا: این تنها راه تضمین رسیدن به غلظت موثر درمانی در خون است.

هشدار ها والگان سیکلوویر

هشدارهای جامع و کاربردی بالینی
پزشکان هنگام تجویز والگان‌سیکلوویر باید هشدارهای جعبه‌سیاه و موارد احتیاطی زیر را در نظر داشته باشند:

سمیت شدید خونی (سرکوب مغز استخوان)

• والگان‌سیکلوویر می‌تواند باعث کاهش شدید نوتروفیل‌ها، کم‌خونی، کاهش پلاکت‌ها و کاهش تمامی سلول‌های خونی شود. این عارضه معمولاً در ابتدای درمان رخ می‌دهد اما ممکن است در هر زمانی بروز کند. در صورت کاهش تعداد مطلق نوتروفیل‌ها به کمتر از ۵۰۰ عدد در هر میکرولیتر یا پلاکت‌ها به کمتر از ۲۵۰۰۰ عدد در هر میکرولیتر، درمان باید متوقف شود تا زمانی که شواهد بازسازی مغز استخوان مشاهده گردد.

سمیت در سیستم تولید مثل و تراتوژنیسیته

• بر اساس مطالعات حیوانی، این دارو پتانسیل بالایی در ایجاد نقص‌های مادرزادی، سمیت جنینی و مرگ جنین دارد. همچنین به دلیل مهار سنتز دی‌ان‌ای، می‌تواند باعث سرکوب دائمی باروری (اسپرماتوژنز) در مردان و اختلال در تخمک‌گذاری در زنان شود. رعایت دقیق پروتکل‌های پیشگیری از بارداری برای هر دو جنس الزامی است.

خطر سرطان‌زایی و سمیت ژنتیکی

• والگان‌سیکلوویر در مدل‌های حیوانی به عنوان یک ماده جهش‌زا و سرطان‌زا شناخته شده است. بنابراین، باید در نظر داشت که این دارو به صورت بالقوه برای انسان نیز سرطان‌زا محسوب می‌شود. این هشدار به ویژه در درمان‌های طولانی‌مدت و در جمعیت اطفال باید به دقت ارزیابی شود.

سمیت کلیوی و ضرورت تعدیل دوز

• دفع این دارو عمدتاً کلیوی است. در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، نیمه‌عمر دارو به شدت افزایش می‌یابد که منجر به تجمع دارو در بدن و افزایش خطر سمیت خونی می‌شود. پزشکان موظفند دوز دارو را بر اساس شاخص پاک‌سازی کراتینین در هر نوبت آزمایش به دقت تعدیل کنند.

واکنش‌های سیستم عصبی مرکزی

• بروز تشنج، لرزش، گیجی، توهم و روان‌پریشی در بیماران تحت درمان گزارش شده است. این عوارض در بیمارانی که همزمان داروهای مهارکننده سیستم ایمنی دریافت می‌کنند یا نارسایی کلیوی درمان‌نشده دارند، شایع‌تر است.

مدیریت مسمومیت با والگان‌سیکلوویر
اوردوز با والگان‌سیکلوویر می‌تواند منجر به سمیت‌های کشنده شود. شناخت علائم و اقدامات فوری برای پزشک حیاتی است:

علائم و نشانه‌های مسمومیت حاد

• سمیت خونی: سرکوب ناگهانی و شدید مغز استخوان که منجر به عفونت‌های فرصت‌طلب یا خونریزی‌های خودبه‌خودی می‌شود.
• سمیت کلیوی: نارسایی حاد کلیه به دلیل غلظت بالای دارو.
• سمیت گوارشی: درد شدید شکمی، استفراغ و اسهال خونی.
• سمیت عصبی: تشنج‌های مقاوم به درمان و کاهش سطح هوشیاری.
• سمیت کبدی: افزایش ناگهانی آنزیم‌های کبدی.

پروتکل درمان و اقدامات اورژانسی

• همودیالیز: از آنجا که والگان‌سیکلوویر به سرعت به گانسیکلوویر تبدیل می‌شود و گانسیکلوویر پیوند پروتئینی بسیار کمی دارد، دیالیز در کاهش غلظت خونی دارو بسیار موثر است. همودیالیز می‌تواند غلظت پلاسمایی دارو را تا ۵۰ درصد در هر جلسه کاهش دهد.
• هیدراتاسیون وریدی: تجویز مایعات فراوان برای حفظ جریان ادرار و جلوگیری از رسوب دارو در لوله‌های کلیوی و کاهش سمیت کلیوی الزامی است.
• استفاده از فاکتورهای رشد خونی: در صورت سرکوب شدید مغز استخوان، استفاده از داروهای محرک کلونی گلبول‌های سفید برای تسریع بازسازی سیستم ایمنی توصیه می‌شود.
• مدیریت تشنج: استفاده از بنزودیازپین‌های وریدی برای کنترل حملات تشنجی ناشی از مسمومیت سیستم عصبی.
• پایش مداوم: کنترل روزانه شمارش کامل سلول‌های خون و الکترولیت‌ها تا زمان تثبیت وضعیت بیمار.

نکات کاربردی برای پزشک:

• به دلیل سمیت سلولی، والگان‌سیکلوویر باید مانند داروهای شیمی‌درمانی جابه‌جا شود. از شکستن یا خرد کردن قرص‌ها خودداری گردد.
• در صورت تماس پودر داخل قرص با پوست یا مخاط، محل تماس باید فوراً با آب و صابون فراوان شسته شود.
• آموزش بیمار در مورد علائم اولیه افت سلول‌های خونی (مانند گلودرد، تب یا کبودی بی‌دلیل) از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه است.

توصیه های دارویی والگان سیکلوویر

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک

پزشکان عزیز در هنگام تجویز و پایش درمان با والگان‌سیکلوویر، رعایت نکات فنی زیر برای پیشگیری از سمیت‌های جبران‌ناپذیر الزامی است:

• تعدیل دوز بر اساس عملکرد کلیه: والگان‌سیکلوویر به شدت به عملکرد کلیه وابسته است. پیش از شروع و در طول درمان، شاخص پاک‌سازی کراتینین باید به طور مرتب اندازه‌گیری شود. در بیماران با نارسایی کلیوی، دوز دارو باید دقیقاً مطابق با پروتکل‌های کاهش دوز تنظیم گردد تا از تجمع دارو و سمیت خونی جلوگیری شود.
• پایش سیستم خون‌ساز: به دلیل خطر جدی سرکوب مغز استخوان، شمارش کامل سلول‌های خون شامل گلبول‌های سفید، پلاکت‌ها و هموگلوبین باید در دو هفته اول درمان به صورت هفتگی و پس از آن در فواصل منظم (ماهانه) انجام شود. در صورت افت شدید نوتروفیل‌ها یا پلاکت‌ها، قطع موقت دارو یا استفاده از فاکتورهای رشد خونی باید مد نظر قرار گیرد.
• پیشگیری از اشتباهات دارویی: والگان‌سیکلوویر با گانسیکلوویر خوراکی از نظر مقدار مصرف (دوزاژ) متفاوت است. به دلیل فراهمی زیستی بسیار بالاتر والگان‌سیکلوویر، این دو دارو نباید به صورت یک‌به‌یک جایگزین شوند. اشتباه در تجویز می‌تواند منجر به مسمومیت شدید یا شکست در درمان شود.
• مدیریت سمیت تولید مثلی: پزشک موظف است در مورد پتانسیل سرطان‌زایی، جهش‌زایی و سمیت بر باروری (در هر دو جنس) با بیمار صحبت کند. اطمینان از درک بیمار نسبت به ضرورت استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری در طول درمان و تا ۹۰ روز پس از آن (برای مردان) حیاتی است.
• احتیاط در دسترسی به دارو: والگان‌سیکلوویر یک داروی بالقوه سمی برای سلول‌ها (سیتوتوکسیک) است. به کادر درمان و داروسازان توصیه می‌شود که از شکستن یا خرد کردن قرص‌ها خودداری کنند. در صورت تماس تصادفی با پودر داخل قرص، شستشوی فوری با آب و صابون الزامی است.

توصیه‌های دارویی برای بیمار

رعایت نکات زیر توسط بیمار برای رسیدن به بهترین نتیجه درمانی و حفظ ایمنی ضروری است:

• مصرف همراه با وعده غذایی: این دارو را همیشه همراه با غذا (ترجیحاً غذای اصلی) میل کنید. مصرف همراه با غذا باعث می‌شود دارو بهتر جذب شده و غلظت آن در خون برای مبارزه با ویروس کافی باشد.
• بلعیدن کامل قرص: قرص والوسپ را به صورت کامل ببلعید. از جویدن، شکستن یا خرد کردن آن خودداری کنید. اگر قرص شکسته شده است، به آن دست نزنید و در صورت تماس پوستی، محل را با آب فراوان بشویید.
• نظم در زمان مصرف: بسیار مهم است که دارو را هر روز در ساعت‌های دقیق و مشخص مصرف کنید. فراموش کردن نوبت‌های دارویی می‌تواند باعث مقاوم شدن ویروس به درمان شود.
• پیشگیری از بارداری: در طول درمان با این دارو و تا مدتی پس از پایان آن (یک ماه برای زنان و سه ماه برای مردان)، نباید بارداری رخ دهد. از روش‌های جلوگیری مطمئن استفاده کنید و در صورت مشکوک شدن به بارداری، فوراً پزشک را مطلع سازید.
• شناخت علائم خطر: در صورت مشاهده هرگونه خونریزی غیرعادی، کبودی پوست، تب، گلو درد شدید، خستگی مفرط یا علائم عفونت، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید. این‌ها ممکن است نشانه‌ای از افت گلبول‌های خون باشند.
• نوشیدن مایعات کافی: برای محافظت از کلیه‌های خود، در طول روز به مقدار کافی آب و مایعات بنوشید، مگر اینکه پزشک محدودیت مصرف مایعات برای شما تعیین کرده باشد.
• دقت در فعالیت‌های حساس: این دارو ممکن است باعث سرگیجه، تشنج یا لرزش شود. تا زمانی که از واکنش بدن خود به دارو مطمئن نشده‌اید، از رانندگی یا کار با وسایلی که نیاز به هوشیاری کامل دارند، پرهیز کنید.