سرم تزریقی سدیم کلراید چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف سرم تزریقی سدیم کلراید

موارد مصرف تایید شده
محلول سدیم کلراید تزریقی که به عنوان محلول نمکی نرمال نیز شناخته می‌شود، پرکاربردترین مایع کریستالوئیدی در طب بالینی است. موارد زیر از جمله کاربردهای اصلی و تایید شده آن هستند:

۱. جایگزینی مایعات و درمان کم‌آبی بدن

• این محلول برای بازگرداندن حجم مایعات در شرایطی که بدن دچار از دست دادن شدید آب و نمک شده است، استفاده می‌شود.
• توضیح بالینی: سدیم کلراید 0.9 درصد با اسمولاریته‌ای نزدیک به پلاسمای خون، برای درمان شوک ناشی از کاهش حجم خون، سوختگی‌های گسترده و اسهال یا استفراغ شدید که منجر به کاهش فشار خون شده‌اند، انتخاب اول است. پزشک باید توجه داشته باشد که این محلول در فضای خارج سلولی باقی می‌ماند و به سرعت حجم داخل عروقی را افزایش می‌دهد.

۲. درمان آلکالوز متابولیک حساس به کلرید

• در مواردی که بیمار به دلیل از دست دادن اسید معده یا مصرف داروهای مدر دچار افزایش باز خون شده است.
• توضیح بالینی: وجود یون کلرید در این محلول باعث می‌شود که کلیه‌ها بیکربنات اضافی را دفع کرده و تعادل اسید و باز را به حالت طبیعی برگردانند.

۳. رقیق‌سازی و انتقال داروهای تزریقی

• به عنوان یک محلول پایه برای رقیق کردن اکثر داروهایی که باید به صورت وریدی تزریق شوند.
• توضیح بالینی: سازگاری فیزیکی و شیمیایی این محلول با طیف گسترده‌ای از داروها، آن را به حلال استاندارد در بخش‌های بستری تبدیل کرده است. با این حال، پزشک باید از عدم رسوب داروهای خاص در محیط نمکی اطمینان حاصل کند.

۴. شستشوی بافت‌ها و زخم‌ها

• برای پاکسازی زخم‌های باز، شستشوی حفره‌های بدن در حین جراحی و شستشوی مسیرهای تزریق وریدی.
• توضیح بالینی: ایزوتونیک بودن این محلول باعث می‌شود که به سلول‌های بافتی آسیب نرسد و محیطی استریل برای جلوگیری از عفونت فراهم شود.

موارد مصرف خارج برچسب
برخی کاربردهای این محلول اگرچه در برچسب اصلی ذکر نشده‌اند، اما بر اساس شواهد بالینی و تجربه متخصصان به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند:

۱. مدیریت اولیه در موارد آسیب‌های مغزی و افزایش فشار جمجمه

• در برخی پروتکل‌های تروما، زمانی که محلول‌های قندی به دلیل خطر تورم مغزی ممنوع هستند.
• توضیح بالینی: سدیم کلراید به دلیل نداشتن قند، از جابجایی ناگهانی آب به سمت سلول‌های مغزی جلوگیری می‌کند. در موارد خاص، پزشک ممکن است از غلظت‌های بالاتر (هایپرتونیک) برای کاهش ورم مغزی استفاده کند که خارج از پروتکل‌های استاندارد روتین است.

۲. تحریک تولید خلط (درمان تنفسی)

• استفاده از فرم استنشاقی سدیم کلراید برای کمک به تخلیه ترشحات ریوی.
• توضیح بالینی: در بیماران مبتلا به فیبروز سیستیک یا عفونت‌های مزمن ریوی، استنشاق بخار این محلول باعث رقیق شدن مخاط و تسهیل سرفه می‌شود. این روش به ویژه در موارد جمع‌آوری نمونه خلط برای آزمایشگاه کاربرد دارد.

۳. آزمون‌های تحریکی هورمونی

• در بررسی‌های غدد درون‌ریز برای تشخیص برخی اختلالات هورمونی مانند تولید بیش از حد آلدوسترون.
• توضیح بالینی: بارگیری سریع نمک با تزریق مقدار مشخصی از این محلول می‌تواند پاسخ هورمونی بدن را به چالش بکشد و به پزشک در تشخیص تومورهای غده فوق کلیوی کمک کند.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی توسط پزشک

• خطر اسیدوز متابولیک: تزریق حجم‌های بسیار بالای سدیم کلراید (بیش از چند لیتر) می‌تواند منجر به تجمع کلرید در خون و ایجاد نوعی اسیدوز شود که پزشک باید با پایش آزمایشگاهی آن را کنترل کند.
• پایش بیماران قلبی و کلیوی: در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی یا نارسایی مزمن کلیه، تزریق این محلول باید با احتیاط فراوان انجام شود، زیرا خطر احتباس مایعات و تورم ریه وجود دارد.
• اصلاح سطح سدیم: در بیماران مبتلا به کاهش شدید سدیم خون، سرعت تزریق این محلول نباید از حد مجاز فراتر رود تا از آسیب‌های عصبی جبران‌ناپذیر جلوگیری شود.

مکانیسم اثر سرم تزریقی سدیم کلراید

محلول سدیم کلراید تزریقی که به عنوان نرمال سالین نیز شناخته می‌شود، با بهره‌گیری از خواص الکترولیتی و اسمزی خود، تعادل مایعات و پایداری همودینامیک بدن را حفظ می‌کند:

۱. تنظیم فشار اسمزی

• سدیم کلراید اصلی‌ترین نمک در مایع خارج سلولی است. تزریق این محلول باعث افزایش فشار اسمزی در فضای عروقی و بین‌بافتی می‌شود. سدیم به عنوان یون غالب، مسئول تعیین حجم آب در این فضاها است و با جذب و نگه داشتن مولکول‌های آب، حجم خون در گردش را حفظ می‌کند.

۲. جایگزینی الکترولیت‌های حیاتی

• یون‌های سدیم و کلرید برای انتقال پیام‌های عصبی، انقباض عضلانی و عملکرد صحیح کلیه‌ها ضروری هستند. سدیم در هدایت پتانسیل عمل سلول‌های عصبی و عضلانی نقش کلیدی دارد، در حالی که یون کلرید به حفظ تعادل اسید و باز بدن کمک کرده و همراه با سدیم، فشار خون را تنظیم می‌کند.

۳. اثر بر حجم داخل عروقی

• این محلول به دلیل ایزوتونیک بودن، بلافاصله پس از تزریق باعث گسترش حجم پلاسما می‌شود. این مکانیسم در درمان شوک ناشی از کاهش حجم خون بسیار حیاتی است، زیرا به سرعت برون‌ده قلبی و خون‌رسانی به بافت‌های محیطی را بهبود می‌بخشد.

فارماکوکینتیک سرم تزریقی سدیم کلراید

رفتار سدیم کلراید در بدن تابع فرآیندهای طبیعی تنظیم الکترولیت‌هاست که توسط هورمون‌های مختلف کنترل می‌شود:

۱. جذب و ورود به چرخه

• در تزریق وریدی، مرحله جذب وجود ندارد و دارو با فراهمی زیستی صد در صد مستقیماً وارد جریان خون می‌شود. این امر اجازه می‌دهد تا اثرات درمانی بر حجم خون به صورت آنی ظاهر شود.

۲. توزیع بافتی

• سدیم کلراید تزریقی به سرعت در سراسر فضای خارج سلولی توزیع می‌شود. پزشک باید مد نظر داشته باشد که تنها حدود ۲۵ درصد از حجم تزریق شده در داخل رگ‌ها باقی می‌ماند و حدود ۷۵ درصد آن به فضای بین‌بافتی منتقل می‌شود. به همین دلیل برای جبران خونریزی‌های شدید، حجم بیشتری از این محلول نسبت به مقدار خون از دست رفته نیاز است.

۳. متابولیسم

• سدیم و کلرید عناصر پایه هستند و در بدن متابولیزه نمی‌شوند. آن‌ها در فرآیندهای بیوشیمیایی شرکت کرده یا در صورت مازاد، از طریق مسیرهای دفعی خارج می‌شوند.

۴. دفع و پایش کلیوی

• دفع اصلی این یون‌ها از طریق کلیه‌ها صورت می‌گیرد. تنظیم دفع سدیم توسط هورمون‌هایی مانند آلدوسترون و هورمون ضد ادراری انجام می‌شود. مقادیر بسیار کمی نیز از طریق تعریق و مدفوع دفع می‌گردد. توانایی کلیه در دفع کلرید کمتر از سدیم است، بنابراین تزریق حجم‌های بسیار زیاد می‌تواند منجر به تجمع کلرید در خون شود.

نکات کاربردی برای مدیریت بالینی

• توزیع بین‌بافتی: با توجه به انتقال بخش بزرگی از محلول به فضای بین‌بافتی، پزشک باید بیمار را از نظر بروز ادم محیطی یا ریوی، به ویژه در بیماران قلبی، پایش کند.
• تعادل اسید و باز: به دلیل غلظت بالای کلرید در این محلول نسبت به پلاسمای طبیعی، تزریق مقادیر انبوه می‌تواند منجر به اسیدوز متابولیک شود که ناشی از کاهش غلظت بیکربنات خون است.
• سرعت اصلاح سدیم: در بیماران با افت شدید سدیم خون، سرعت تزریق باید به گونه‌ای تنظیم شود که از آسیب‌های مغزی ناشی از جابجایی سریع آب جلوگیری گردد.

منع مصرف سرم تزریقی سدیم کلراید

موارد منع مصرف در بیماری‌ها
استفاده از سرم سدیم کلراید در صورت وجود شرایطی که بدن توانایی مدیریت بار اضافی سدیم یا کلرید را ندارد، ممنوع است یا باید با احتیاط فوق‌العاده انجام شود:

۱. نارسایی حاد قلبی و ادم ریوی

• در بیمارانی که دچار نارسایی احتقانی قلب هستند، تزریق این محلول می‌تواند باعث تجمع مایع در ریه‌ها و وخامت تنگی نفس شود.
• تحلیل بالینی: به دلیل خاصیت اسمزی، سدیم کلراید آب را در فضای عروقی نگه داشته و بار کاری قلب را افزایش می‌دهد که می‌تواند منجر به نارسایی حاد بطن چپ شود.

۲. نارسایی شدید کلیوی

• در مواردی که کلیه توانایی دفع سدیم و کلرید اضافی را ندارد (مانند نارسایی حاد کلیه یا مرحله نهایی بیماری کلیوی).
• تحلیل بالینی: تجمع سدیم منجر به افزایش فشار خون و ورم گسترده در بافت‌ها می‌شود. همچنین خطر بروز اسیدوز به دلیل تجمع یون کلرید وجود دارد.

۳. وضعیت‌های احتباس سدیم و ادم

• بیمارانی که دچار سیروز کبدی همراه با آب‌آوردگی شکم (آسیت) هستند یا به هر دلیلی دچار ورم عمومی بدن شده‌اند.
• تحلیل بالینی: افزودن سدیم به بدن این بیماران باعث تشدید نشت مایع به فضای بین‌بافتی و وخیم‌تر شدن ادم می‌شود.

۴. فشار خون بالای کنترل نشده

• در بیمارانی که فشار خون بسیار بالایی دارند، افزایش حجم خون ناشی از این سرم می‌تواند خطر سکته مغزی یا آسیب به رگ‌ها را افزایش دهد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
مدیریت مایعات در زنان باردار نیازمند پایش دقیق وضعیت همودینامیک است:

۱. دوران بارداری

• وضعیت ایمنی: این محلول در رده‌بندی ایمنی معمولاً در گروه سی قرار می‌گیرد (در زمان استفاده از غلظت‌های بالا یا حجم‌های زیاد).
• تحلیل بالینی: تزریق سدیم کلراید در زنان باردار مبتلا به مسمومیت حاملگی (پره‌اکلامپسی) باید با احتیاط بسیار زیاد انجام شود، زیرا این بیماران مستعد ادم ریوی و اختلال در عملکرد کلیه هستند. با این حال، برای جبران کم‌آبی عادی یا به عنوان حامل دارو، منع مصرف مطلق ندارد.

۲. دوران شیردهی

• وضعیت انتقال: سدیم و کلرید اجزای طبیعی شیر مادر هستند.
• تحلیل بالینی: منع مصرف خاصی برای دوران شیردهی گزارش نشده است و بر روی نوزاد تأثیر منفی ندارد، مگر اینکه دوزهای بسیار بالای سدیم در مادر منجر به تغییر در تعادل الکترولیتی او شود.

موارد منع مصرف در کودکان
تجویز سدیم کلراید در نوزادان و کودکان حساسیت بالایی دارد و باید بر اساس وزن و سطح بدن محاسبه شود:

۱. نوزادان نارس و نوزادان با سن کم

• به دلیل تکامل نیافتن کامل عملکرد کلیه‌ها در دفع سدیم، این گروه در معرض خطر بالای تجمع سدیم در خون قرار دارند.
• تحلیل بالینی: تجمع سدیم می‌تواند منجر به خونریزی‌های مغزی یا آسیب به سلول‌های عصبی در نوزادان شود.

۲. اختلالات ژنتیکی دفع سدیم

• در کودکان مبتلا به ناهنجاری‌های نادر کلیوی که توانایی دفع الکترولیت‌ها را ندارند، مصرف این سرم ممنوع است.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی توسط پزشک

• پایش سطح الکترولیت‌ها: در بیمارانی که نیاز به حجم‌های بالای سرم دارند، چک کردن روزانه سطح سدیم، کلرید و وضعیت اسید و باز ضروری است.
• سرعت تزریق: سرعت بالای تزریق در سالمندان و کودکان می‌تواند به سرعت منجر به نارسایی قلبی شود.
• غلظت‌های هایپرتونیک: توجه داشته باشید که محلول‌های سدیم کلراید با غلظت بالای ۳ درصد (هایپرتونیک) تنها در موارد اورژانسی افت شدید سدیم و با نظارت دقیق در بخش‌های ویژه باید مصرف شوند و در موارد ورم مغزی یا ریوی منع مصرف دارند.

عوارض جانبی سرم تزریقی سدیم کلراید

عوارض جانبی شایع و مرتبط با دوز (وقوع در ۱ تا ۱۰ درصد بیماران)
این عوارض اغلب در شرایطی رخ می‌دهند که حجم بالایی از محلول در بازه زمانی کوتاه تجویز شود یا وضعیت قلبی و کلیوی بیمار تحمل بار مایعات را نداشته باشد:

۱. اختلالات محل تزریق و رگ

• شایع‌ترین عوارض در این دسته شامل درد در محل تزریق، التهاب رید، و عفونت در ناحیه ورود آنژیوکت است. تخمین زده می‌شود که حدود ۵ تا ۸ درصد بیماران تحت درمان طولانی‌مدت با سرم، درجاتی از واکنش‌های التهابی در رگ را تجربه کنند.

۲. اضافه بار مایعات و ادم

• در حدود ۳ تا ۵ درصد از بیماران (به‌ویژه در افراد مسن یا مبتلا به نارسایی قلبی)، تجمع مایعات به صورت ورم دست و پا یا در موارد جدی‌تر، تجمع مایع در ریه دیده می‌شود. این عارضه مستقیماً با حجم تزریق شده در ارتباط است.

۳. اسیدوز متابولیک ناشی از کلرید بالا

• در بیمارانی که حجم‌های بسیار زیاد سرم نمکی دریافت می‌کنند، تجمع یون کلرید می‌تواند منجر به کاهش سطح بیکربنات خون شود. این وضعیت در حدود ۲ تا ۴ درصد از بیماران بستری در بخش‌های مراقبت ویژه که تحت احیای حجمی قرار دارند، گزارش شده است.

عوارض جانبی غیرشایع (وقوع در کمتر از ۱ درصد بیماران)
این موارد معمولاً با اختلالات الکترولیتی شدید یا واکنش‌های بدن به مواد جانبی همراه هستند:

۱. اختلالات سطح سدیم خون

• افزایش بیش از حد سدیم خون یا کاهش آن (در صورت استفاده از محلول‌های با غلظت متفاوت) در کمتر از ۱ درصد موارد عمومی رخ می‌دهد، اما در بیماران بدحال این آمار می‌تواند تغییر کند. علائم آن به صورت گیجی، بی‌قراری و در موارد حاد، تشنج ظاهر می‌شود.

۲. تب و واکنش‌های لرز

• پاسخ‌های تب‌زا ناشی از آلودگی‌های احتمالی در حین تزریق یا واکنش بدن به دمای محلول در حدود ۰.۵ درصد موارد گزارش شده است.

۳. خونریزی و هماتوم در محل تزریق

• نشت خون به زیر پوست در محل ورود سوزن در حدود ۰.۸ درصد موارد دیده می‌شود که معمولاً ناشی از نقص در تکنیک رگ‌گیری است.

عوارض نادر اما بسیار حیاتی (وقوع در کمتر از ۰.۱ درصد بیماران)
این عوارض علی‌رغم درصد وقوع بسیار پایین، به دلیل خطرات جانی نیازمند توجه ویژه پزشک هستند:

۱. سندرم میلین‌زدایی مرکزی پل مغزی

• این عارضه بسیار نادر است و معمولاً تنها زمانی رخ می‌دهد که سطح سدیم خونِ بیماری که دچار افت شدید سدیم بوده، با سرعت بسیار بالایی توسط سرم نمکی جبران شود. این آسیب عصبی دائمی است.

۲. ادم حاد ریوی

• در بیماران با ذخیره قلبی بسیار پایین، تزریق ناگهانی حجم زیاد می‌تواند منجر به آب‌آوردگی ریه شود که یک وضعیت اورژانسی با درصد وقوع بسیار پایین در تجویزهای کنترل شده است.

تحلیل بالینی و مدیریت ریسک برای پزشک

• پایش مداوم: با توجه به آمار عوارض مرتبط با حجم، پایش برون‌ده ادراری و وزن بیمار در حین درمان‌های طولانی با سرم الزامی است.
• پیشگیری از التهاب رگ: جابه‌جایی محل آنژیوکت هر ۴۸ تا ۷۲ ساعت می‌تواند وقوع عوارض محل تزریق را تا ۶۰ درصد کاهش دهد.
• توجه به الکترولیت‌ها: در بیماران تحت احیا، چک کردن گازهای خون شریانی برای شناسایی زودهنگام اسیدوز ناشی از کلرید بالا (که در حدود ۳ درصد موارد احیا رخ می‌دهد) توصیه می‌شود.

تداخلات دارویی سرم تزریقی سدیم کلراید

تداخلات دارویی مهم
سدیم کلراید تزریقی به عنوان یک محلول پایه، می‌تواند با داروهایی که باعث احتباس آب و نمک می‌شوند یا داروهایی که نسبت به تغییرات غلظت سدیم حساس هستند، تداخل داشته باشد:

۱. کورتیکواستروئیدها یا کورتون‌ها

• داروهایی مانند پردنیزولون، دگزامتازون، هیدروکورتیزون و متیل‌پردنیزولون.
• نوع تداخل: این داروها تمایل بدن به نگه داشتن سدیم و آب را افزایش می‌دهند. مصرف همزمان این داروها با سرم سدیم کلراید می‌تواند منجر به ورم شدید و افزایش فشار خون شود. پزشک باید وضعیت قلبی و ریوی بیمار را از نظر تجمع مایعات به دقت پایش کند.

۲. داروهای ضد بارداری خوراکی و هورمون‌های جنسی

• داروهای حاوی استروژن و پروژسترون.
• نوع تداخل: هورمون‌های استروئیدی می‌توانند باعث احتباس مایعات و سدیم در بدن شوند. تزریق سدیم کلراید در بیمارانی که تحت درمان هورمونی هستند، ریسک بروز ادم محیطی را بالا می‌برد.

۳. داروهای فشار خون و قلبی

• داروهایی مانند انالاپریل، کاپتوپریل، لوزارتان و والسارتان.
• نوع تداخل: این داروها بر روی دفع سدیم و پتاسیم از کلیه‌ها اثر می‌گذارند. تزریق حجم‌های زیاد سدیم کلراید می‌تواند اثر کاهنده فشار خون این داروها را خنثی کرده و یا در برخی موارد منجر به اختلال در تعادل پتاسیم خون شود.

۴. داروی لیتیوم

• نوع تداخل: سطح لیتیوم در خون به شدت به میزان سدیم وابسته است. افزایش ورود سدیم به بدن (از طریق سرم) باعث افزایش دفع لیتیوم از کلیه‌ها می‌شود. این اتفاق سطح درمانی لیتیوم را کاهش داده و ممکن است باعث بازگشت علائم بیماری روانی در بیمار شود. برعکس، کمبود سدیم می‌تواند منجر به مسمومیت با لیتیوم شود.

۵. داروهای ضد التهاب غیرکورتونی

• داروهایی مانند ایبوپروفن، دیکلوفناک، ناپروکسن و ایندومتاسین.
• نوع تداخل: این داروها با کاهش جریان خون کلیوی، دفع سدیم را کم می‌کنند. مصرف همزمان آن‌ها با سرم سدیم کلراید خطر احتباس مایعات و فشار به قلب را افزایش می‌دهد.

تداخل با مواد غذایی

• رژیم‌های غذایی پرنمک: در بیمارانی که رژیم غذایی آن‌ها حاوی نمک زیادی است، تزریق این سرم می‌تواند به سرعت منجر به اضافه بار سدیم و افزایش فشار خون شود.
• رژیم‌های محدود از نمک: در بیماران قلبی یا کلیوی که تحت رژیم‌های سخت‌گیرانه برای کاهش مصرف نمک هستند، حجم سرم تزریقی باید دقیقاً محاسبه شود، زیرا هر لیتر از این سرم حاوی حدود نه گرم نمک است که می‌تواند کل رژیم درمانی بیمار را مختل کند.

تداخل در آزمایش‌های تشخیصی و آزمایشگاهی
پزشک باید در هنگام تفسیر نتایج آزمایشگاهی بیمارانی که تحت مایع‌درمانی با سدیم کلراید هستند، به موارد زیر توجه داشته باشد:

• آزمایش الکترولیت‌های خون: تزریق این محلول سطح سدیم و کلرید خون را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین به دلیل رقیق شدن خون، ممکن است سطح سایر الکترولیت‌ها مانند پتاسیم به صورت کاذب کمتر نشان داده شود.
• سنجش سطح بیکربنات و اسید و باز: به دلیل غلظت بالای کلرید در این سرم، ممکن است بیمار دچار اسیدوز متابولیک شود که در آزمایش گازهای خون شریانی به صورت کاهش بیکربنات تظاهر می‌یابد.
• آزمایش غلظت خون (هماتوکریت): تزریق حجم‌های زیاد این سرم باعث رقیق شدن خون می‌شود که منجر به کاهش کاذب درصد گلبول‌های قرمز در آزمایش خون می‌گردد. پزشک نباید این کاهش را با خونریزی فعال اشتباه بگیرد.
• آزمایش پروتئین‌های پلاسما: تزریق سرم می‌تواند منجر به کاهش کاذب غلظت آلبومین و سایر پروتئین‌های خون در نتایج آزمایشگاهی شود.

هشدار ها سرم تزریقی سدیم کلراید

هشدارهای کامل و جامع کاربردی برای پزشکان
مدیریت بیماران تحت درمان با محلول سدیم کلراید نیازمند دقت در جزئیات بالینی زیر است تا از بروز حوادث ناخواسته جلوگیری شود:

۱. خطر اضافه بار مایعات و نارسایی قلبی

• تزریق سریع یا بیش از حد این محلول می‌تواند منجر به افزایش ناگهانی حجم خون در گردش شود.
• توصیه کاربردی: در بیماران مسن، افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی عروقی یا نارسایی مزمن کلیه، خطر بروز ادم ریوی و نارسایی احتقانی قلب بسیار بالا است. پایش دقیق فشار وریدی و سمع منظم صدای ریه‌ها برای بررسی وجود ترشحات غیرطبیعی الزامی است.

۲. اسیدوز متابولیک ناشی از کلرید بالا

• سرم نمکی نرمال دارای غلظت کلرید بیشتری نسبت به پلاسمای طبیعی بدن است.
• توصیه کاربردی: تزریق حجم‌های زیاد (بیش از ۳ لیتر در ۲۴ ساعت) می‌تواند منجر به تجمع یون کلرید در خون شود. این وضعیت باعث جابجایی بیکربنات و بروز اسیدوز متابولیک با شکاف آنیونی طبیعی می‌گردد که می‌تواند عملکرد کلیه را مختل کرده و باعث التهاب سیستمیک شود.

۳. آسیب‌های عصبی ناشی از اصلاح سریع سدیم

• در بیمارانی که دچار کاهش شدید سدیم خون هستند، اصلاح سریع این وضعیت با سرم نمکی خطرناک است.
• توصیه کاربردی: افزایش بیش از حد سریع سطح سدیم می‌تواند منجر به سندرم میلین‌زدایی مرکزی پل مغزی شود. این آسیب عصبی غیرقابل برگشت است. سرعت اصلاح سدیم نباید از حد مجاز (معمولاً ۸ تا ۱۰ میلی‌اکی‌والان در ۲۴ ساعت) فراتر رود.

۴. خروج دارو از رگ و آسیب بافتی

• نشت محلول به بافت‌های اطراف رگ در هنگام تزریق، به ویژه در غلظت‌های بالاتر از نه دهم درصد، می‌تواند آسیب‌رسان باشد.
• توصیه کاربردی: محل آنژیوکت باید به طور منظم از نظر قرمزی، درد و تورم بررسی شود. در صورت نشت، تزریق باید فوراً متوقف و اقدامات حمایتی برای کاهش فشار بافتی انجام شود.

مسمومیت (اوردوز) سرم سدیم کلراید و پروتکل درمان
بیش‌مصرفی این محلول معمولاً به صورت حاد (تزریق بسیار سریع) یا مزمن (تجمع تدریجی در بافت‌ها) رخ می‌دهد که منجر به مسمومیت با نمک و اضافه بار حجمی می‌گردد:

۱. نشانه‌های بالینی مسمومیت

• علائم تنفسی: تنگی نفس، افزایش تعداد تنفس و سرفه‌های همراه با خلط صورتی رنگ که نشانه ادم ریوی است.
• علائم عصبی: بی‌قراری، لرزش، تشنج، کما و در موارد شدید خونریزی مغزی به دلیل خروج آب از سلول‌های مغز.
• علائم عمومی: افزایش فشار خون، ورم شدید در دست‌ها و پاها، و احساس تشنگی مفرط.

۲. اقدامات درمانی و پروتکل مدیریت

• توقف فوری تزریق: اولین قدم، قطع جریان سرم و ارزیابی علائم حیاتی بیمار است.
• استفاده از داروهای مدر (دیورتیک‌ها): تجویز داروهایی مانند فوروزماید برای دفع سریع آب و نمک اضافی از طریق کلیه‌ها الزامی است. در صورتی که عملکرد کلیه مختل باشد، ممکن است نیاز به دیالیز اورژانسی برای خروج سدیم و مایعات باشد.
• جایگزینی با محلول‌های بدون نمک: در صورت بالا رفتن شدید سدیم خون، ممکن است نیاز به استفاده محتاطانه از محلول‌های قندی پنج درصد برای رقیق کردن سدیم خون باشد، اما این کار باید با سرعت بسیار کنترل شده انجام شود تا باعث ورم مغزی نشود.
• پایش الکترولیت‌ها: چک کردن مکرر سطح سدیم، پتاسیم و کلرید خون (هر ۲ تا ۴ ساعت) تا رسیدن به وضعیت پایدار ضروری است.

توصیه های دارویی سرم تزریقی سدیم کلراید

توصیه‌های دارویی جهت ارائه به بیمار
اگرچه این محلول مستقیماً توسط کادر درمان تزریق می‌شود، آگاه کردن بیمار از فرآیند درمان به کاهش اضطراب و پیشگیری از عوارض کمک می‌کند:

۱. گزارش علائم تنفسی

• به بیمار آموزش دهید که در صورت احساس تنگی نفس، سنگینی قفسه سینه یا نیاز به سرفه ناگهانی در حین تزریق، فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهد. این علائم ممکن است نشانه تجمع مایع در ریه‌ها باشد.

۲. مراقبت از محل تزریق

• بیمار باید بداند که هرگونه سوزش، درد، قرمزی یا تورم در ناحیه ورود سوزن باید گزارش شود. نشت محلول نمکی به بافت‌های اطراف رگ می‌تواند باعث تورم دردناک شود.

۳. محدودیت در جابجایی خودسرانه سرعت سرم

• بیمار یا همراهان او نباید به هیچ عنوان غلتک تنظیم سرعت سرم را تغییر دهند. تغییر ناگهانی در سرعت ورود مایع به بدن می‌تواند فشار مضاعفی به قلب و کلیه‌ها وارد کند.

۴. اطلاع‌رسانی در مورد بیماری‌های زمینه‌ای

• بیمار باید در صورت داشتن سابقه بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا یا مشکلات کلیوی، کادر درمان را مطلع کند تا حجم سرم با دقت بیشتری تنظیم شود.

۵. پایش ادم و ورم

• به بیمار توضیح دهید که مشاهده کمی ورم در دست‌ها یا پاها پس از دریافت حجم زیاد سرم ممکن است رخ دهد، اما اگر این ورم با تپش قلب همراه بود، باید بررسی شود.

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
نظارت دقیق پزشک بر پارامترهای همودینامیک و الکترولیتی در حین مایع‌درمانی با سدیم کلراید برای جلوگیری از عوارض جدی الزامی است:

۱. ارزیابی مداوم وضعیت قلبی و ریوی

• پیش از شروع و در حین تزریق حجم‌های بالا، ریه‌های بیمار را از نظر صدای کراکل یا خس‌خس پایش کنید. در بیماران مسن یا مبتلا به نارسایی قلبی، خطر ادم ریوی حاد حتی با حجم‌های معمول وجود دارد.

۲. پایش تعادل اسید و باز

• به دلیل غلظت بالای کلرید در این محلول نسبت به پلاسما، در صورت نیاز به احیای حجمی گسترده، آزمایش گازهای خون شریانی را برای شناسایی زودهنگام اسیدوز متابولیک ناشی از افزایش کلرید انجام دهید. در چنین مواردی، جایگزینی بخشی از مایعات با محلول‌های متعادل‌تر توصیه می‌شود.

۳. کنترل سرعت اصلاح سدیم

• در بیمارانی که با کاهش شدید سدیم خون مراجعه می‌کنند، از اصلاح سریع با این محلول جداً خودداری کنید. سرعت افزایش سدیم نباید از محدوده ایمن فراتر رود تا از تخریب غلاف میلین اعصاب در ساقه مغز پیشگیری شود.

۴. پایش عملکرد کلیه و برون‌ده ادراری

• تزریق سدیم کلراید باید با پایش دقیق خروجی ادرار همراه باشد. در صورت کاهش ادرار، خطر احتباس سدیم و بروز فشار خون بالا افزایش می‌یابد.

۵. سازگاری دارویی در تزریق همزمان

• هنگام استفاده از این محلول به عنوان حلال داروهای تزریقی، از سازگاری شیمیایی دارو با محیط نمکی اطمینان حاصل کنید. برخی داروها در حضور یون کلرید دچار رسوب یا کاهش پایداری می‌شوند.

۶. پیشگیری از التهاب رید

• برای کاهش خطر التهاب رگ، توصیه می‌شود محل رگ‌گیری به طور منظم تغییر یابد و از رگ‌های با قطر مناسب برای تزریق حجم‌های بالا استفاده شود.