متیل پردنیزولون یک کورتیکواستروئید با قدرت متوسط تا بالا است که به دلیل فعالیت معدنی ناچیز، در مدیریت طیف گستردهای از بیماریهای التهابی و خودایمنی جایگاه ویژهای دارد.
موارد مصرف تایید شده توسط مراجع قانونی
این موارد شامل بیماریهایی است که اثربخشی متیل پردنیزولون در آنها به طور رسمی تایید شده و دارای پروتکلهای دوزبندی مشخص هستند.
۱. اختلالات غدد درونریز
این دارو در درمان نارسایی ثانویه قشر فوقکلیوی کاربرد دارد. همچنین در موارد نارسایی اولیه، متیل پردنیزولون به همراه یک هورمون نگهدارنده نمک تجویز میشود. در شرایط حاد مانند شوک ناشی از نارسایی غده فوقکلیوی، استفاده وریدی آن حیاتی است.
۲. بیماریهای روماتیسمی و اسکلتی
به عنوان درمان کمکی برای عبور از فاز حاد در بیماریهای زیر استفاده میشود:
- آرتریت روماتوئید و آرتریت پسوریاتیک.
- اسپوندیلیت آنکیلوزان.
- لوپوس اریتماتوز سیستمیک.
- کاردیت روماتیسمی حاد.
- التهاب مفاصل و تاندونها که به درمانهای اولیه پاسخ ندادهاند.
۳. بیماریهای پوستی شدید
در موارد زیر که فرآیندهای التهابی پوست گسترده هستند تجویز میشود:
- پمفیگوس.
- سندرم استیونز جانسون.
- درماتیت لایهلایه شونده.
- پسوریازیس شدید.
۴. وضعیتهای آلرژیک و حساسیتی
برای کنترل شرایط آلرژیک ناتوانکننده که با روشهای معمول درمان نمیشوند:
- آسم برونشیال.
- التهاب پوست ناشی از تماس با مواد حساسیتزا.
- واکنشهای شدید به داروها.
- ورم حاد و غیرعفونی حنجره.
۵. بیماریهای چشمی
در فرآیندهای التهابی و آلرژیک شدید چشم که لایههای مختلف را درگیر میکند:
- التهاب عصب بینایی.
- ایریت و ایریدوسیکلیت.
- کوریورتینیت.
۶. بیماریهای تنفسی
- سارکوئیدوز علامتدار.
- پنومونی ناشی از آسپراسیون.
- سندرم لوفلر که با روشهای دیگر قابل کنترل نیست.
موارد مصرف خارج برچسب
این موارد بر اساس شواهد علمی و تجربه بالینی متخصصان در منابع معتبر جهانی ذکر شدهاند، هرچند ممکن است در برگه راهنمای رسمی دارو قید نشده باشند.
۱. حملات حاد اسکلروز چندگانه (اماس)
- اگرچه در برخی منابع به عنوان مورد تایید شده ذکر میشود، اما استفاده از پالسهای بسیار بالای وریدی (۱۰۰۰ میلیگرم روزانه به مدت ۳ تا ۵ روز) به عنوان استاندارد طلایی برای کاهش سریع التهاب عصب و ادم در حملات حاد اماس شناخته میشود. این کار با هدف تسریع بهبودی عملکردی انجام میگیرد.
۲. آسیبهای حاد نخاعی
- در گذشته استفاده از دوزهای بسیار بالا در ۸ ساعت اول پس از آسیب غیرنافذ نخاعی بسیار رایج بود. امروزه پزشکان بر اساس ارزیابی سود به زیان (به دلیل خطر عفونت و خونریزی گوارشی)، ممکن است از پروتکل ۲۴ ساعته برای بهبود پیامدهای عصبی در بیماران منتخب استفاده کنند.
۳. سندرم زجر تنفسی حاد (ARDS)
- در مراحل اولیه یا میانی این سندرم، دوزهای متوسط متیل پردنیزولون برای کاهش التهاب فیبروتیک ریه و بهبود اکسیژنرسانی به کار میرود. پزشکان باید مراقب باشند که شروع درمان معمولاً قبل از روز چهاردهم بیماری موثرتر است.
۴. شوک سپتیک مقاوم
- در بیمارانی که دچار شوک عفونی هستند و فشار خون آنها با جایگزینی مایعات و داروهای منقبضکننده عروق به حد مطلوب نمیرسد، دوزهای پایین متیل پردنیزولون (به صورت تزریق مداوم یا دوزهای منقطع) برای بازگرداندن حساسیت عروقی به کاتکولآمینها استفاده میشود.
۵. بیماریهای التهابی روده (کرون و کولیت)
- در موارد حملات بسیار شدید که بیمار نیاز به بستری دارد، تزریق وریدی متیل پردنیزولون برای القای فروکش بیماری و کنترل التهاب جدار روده قبل از شروع درمانهای نگهدارنده استفاده میشود.
۶. پیشگیری از تهوع ناشی از شیمیدرمانی
- در رژیمهای درمانی خاص، متیل پردنیزولون به همراه سایر داروهای ضدتهوع برای کنترل استفراغ تأخیری در بیماران سرطانی به کار میرود.
۷. هپاتیت الکلی شدید
- در بیمارانی که بر اساس شاخصهای آزمایشگاهی در خطر بالای مرگومیر هستند، این دارو برای کاهش التهاب کبد و بهبود بقا تجویز میشود، مشروط بر اینکه عفونت فعالی وجود نداشته باشد.
نکات کلیدی برای پزشکان
- اثر ضدالتهابی: متیل پردنیزولون حدود ۵ برابر قویتر از هیدروکورتیزون است.
- پایش گلوکز: به دلیل تحریک تولید قند در کبد، پایش دقیق قند خون در تمامی بیماران (حتی غیردیابتی) در زمان مصرف دوزهای بالا الزامی است.
- نارسایی کلیه: این دارو نیاز به تعدیل دوز در بیماران با نارسایی کلیوی ندارد، اما در نارسایی کبد به دلیل کاهش متابولیسم باید با احتیاط مصرف شود.