موارد مصرف تایید شده ایورمکتیناین موارد دارای تاییدیه رسمی از مراجع نظارتی بینالمللی هستند و به عنوان استانداردهای طلایی درمان در نظر گرفته میشوند:
استرونژیلوئیدیازیس روده
- ایورمکتین داروی انتخابی برای درمان عفونتهای ناشی از کرمهای لولهای استرونژیلوئیدس استرکورالیس است. در بالین، دوز معمول به صورت تکدوز خوراکی ۲۰۰ میکروگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تجویز میشود. هدف بالینی، پاکسازی کامل لاروهای مهاجر و جلوگیری از سندرم بیشعفونتی، به ویژه در بیماران با نقص ایمنی است.
آنکوسرکیازیس (کوری رودخانه)
- این دارو برای از بین بردن میکروفیلریاهای موجود در پوست و چشم در عفونتهای ناشی از آنکوسرکا ولولوس تایید شده است. توجه داشته باشید که ایورمکتین کرمهای بالغ را نمیکشد، بنابراین تکرار درمان در فواصل ۶ تا ۱۲ ماهه برای کنترل بیماری تا زمان مرگ طبیعی کرمهای بالغ ضروری است.
عفونتهای انگلی پوست (گال یا جرب)
- ایورمکتین خوراکی برای درمان گال معمولی (در صورت عدم پاسخ به درمانهای موضعی) و گال نروژی یا پوسته ریزیدهنده (به عنوان بخشی از درمان ترکیبی) تاییدیه دارد. در موارد شدید، پروتکل درمانی معمولاً شامل دو دوز خوراکی به فاصله ۷ تا ۱۴ روز است تا اطمینان حاصل شود که انگلهایی که در نوبت اول به صورت تخم بودهاند، پس از خروج از تخم از بین میروند.
روزاسه پاپولوپوستولار
- فرم موضعی ایورمکتین (کرم ۱ درصد) برای درمان ضایعات التهابی روزاسه تایید شده است. مکانیسم اثر آن در این بیماری احتمالاً ترکیبی از خواص ضد التهابی و کشتن انگلهای دمودکس است که در فولیکولهای موی این بیماران به وفور یافت میشوند.
موارد مصرف خارج برچسب ایورمکتینپزشکان در شرایط خاص بالینی و بر اساس شواهد موجود در منابع معتبر، ایورمکتین را در موارد زیر نیز تجویز میکنند:
آلودگی به شپش سر و تنه
- در موارد مقاوم به شامپوهای پرمترین یا لیندان، ایورمکتین خوراکی به صورت تکدوز و تکرار آن یک هفته بعد، اثربخشی بسیار بالایی در ریشهکنی شپش سر نشان داده است. این روش به ویژه در اپیدمیهای دستهجمعی که درمان موضعی دشوار است، کاربرد دارد.
لارو مهاجر پوستی
- اگرچه درمانهای دیگر نیز وجود دارند، اما ایورمکتین خوراکی به عنوان یک درمان بسیار موثر برای ضایعات خطی و خارشدار ناشی از لاروهای کرم قلابدار سگ و گربه در انسان استفاده میشود. دوز معمول تکدوز ۲۰۰ میکروگرم بر کیلوگرم است.
عفونت با فیلاریا (لنفاتیک)
- در برنامههای کنترل دستهجمعی بیماری فیلاریازیس لنفاتیک در مناطق غیر از آفریقا، ایورمکتین به همراه داروهای دیگر برای کاهش سطح میکروفیلریا در خون و جلوگیری از انتقال بیماری به پشهها استفاده میشود.
تخم کرمهای روده (آسکاریس و تریکوریس)
- ایورمکتین در درمان عفونتهای ناشی از آسکاریس لومبریکوئیدس و تریکوریس تریکیورا (کرم شلاقی) اثربخشی قابل توجهی دارد، هرچند ممکن است خط اول درمان نباشد. در عفونتهای مختلط انگلی، استفاده از ایورمکتین به دلیل طیف گسترده اثر بسیار سودمند است.
جایگاه ایورمکتین در درمان کووید-۱۹
- تحقیقات اولیه در محیط آزمایشگاه (در لوله آزمایش) نشان داد که ایورمکتین میتواند تکثیر ویروس کرونا را مهار کند. اما یک نکته حیاتی وجود داشت اینکه غلظتی از ایورمکتین که در آزمایشگاه توانست ویروس را مهار کند، تا ۱۰۰ برابر بیشتر از دوزی بود که برای بدن انسان ایمن و مجاز است. برای رسیدن به آن اثر در بدن انسان، بیمار باید دوزی مصرف میکرد که به شدت سمی و کشنده بود.
- در حال حاضر، ایورمکتین در آخرین نسخههای پروتکل ملی درمان کووید-۱۹ در ایران جایگاهی به عنوان یک درمان استاندارد یا توصیه شده ندارد و از لیست داروهای اصلی خارج شده است. اگرچه در سالهای اولیه پاندمی مطالعات بالینی متعددی در دانشگاههای علوم پزشکی ایران روی این دارو انجام شد، اما به دلیل نبود شواهد قطعی مبنی بر کاهش مرگومیر یا بستری در مراجع بینالمللی نظیر سازمان جهانی بهداشت، وزارت بهداشت ایران نیز تمرکز درمانی را بر داروهای ضد ویروس اختصاصی و واکسیناسیون قرار داده است؛ لذا تجویز آن تنها در چارچوب طرحهای تحقیقاتی خاص و با نظارت کمیته اخلاق مجاز تلقی میشود.
نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان - جذب دارو: برای بیشترین اثربخشی در درمان عفونتهای انگلی سیستمیک، ایورمکتین باید با معده خالی (یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا) مصرف شود تا فراهمی زیستی آن به حداکثر برسد.
- واکنش مازوتی: در درمان آنکوسرکیازیس، پزشکان باید آمادگی مواجهه با واکنش مازوتی را داشته باشند. این واکنش ناشی از مرگ وسیع میکروفیلریاها است و با علائمی مثل تب، درد مفاصل، تورم لنفاوی و افت فشار خون همراه است که نیاز به مدیریت با کورتونها یا مسکنها دارد.
- پرهیز در لوآ لوآ: پیش از تجویز ایورمکتین در مناطق بومی، بررسی بیمار از نظر آلودگی شدید به انگل لوآ لوآ ضروری است، زیرا مرگ سریع این انگل در خون میتواند منجر به انسفالوپاتی شدید شود.