پردنیزولون یک کورتیکواستروئید قوی با اثرات ضدالتهابی گسترده است که در چشمپزشکی برای کنترل پاسخهای ایمنی و کاهش آسیبهای بافتی ناشی از التهاب به کار میرود.
موارد مصرف تایید شده پردنیزولون چشمی برای مدیریت طیف وسیعی از شرایط التهابی بخش قدامی چشم که به استروئیدها پاسخ میدهند، تایید شده است:
۱. التهاب ملتحمه و قرنیه
- این دارو برای درمان التهابهای غیرعفونی ملتحمه و قرنیه که ناشی از عوامل حساسیتزا، مواد شیمیایی یا آسیبهای فیزیکی هستند، تایید شده است.
- توضیح بالینی: پردنیزولون با مهار مهاجرت گلبولهای سفید و کاهش نفوذپذیری مویرگها، ورم، قرمزی و درد را به سرعت کاهش میدهد. در موارد شدید حساسیت چشم که به داروهای ضدحساسیت معمولی پاسخ نمیدهند، این استروئید به عنوان درمان خط اول برای کنترل فاز حاد عمل میکند.
۲. التهاب بخش قدامی مجرای یووآ (یووئیت قدامی)
- درمان التهابهای مزمن یا حاد عنبیه و جسم مژگانی از کاربردهای اصلی این دارو است.
- توضیح بالینی: پردنیزولون چشمی به دلیل نفوذ پذیری بالا در زلالیه، در درمان یووئیت قدامی بسیار موثر است. این دارو از چسبندگی عنبیه به لنز جلوگیری کرده و خطر بروز دردهای شدید و از دست رفتن دید را کاهش میدهد. پایش فشار داخل چشم در این بیماران به دلیل مصرف طولانیمدت الزامی است.
۳. آسیبهای ناشی از سوختگیهای شیمیایی و حرارتی
- برای کاهش التهاب و جلوگیری از اسکار در قرنیه پس از سوختگیهای سطحی تایید شده است.
- توضیح بالینی: مدیریت التهاب در مراحل اولیه سوختگی برای حفظ شفافیت قرنیه حیاتی است. پردنیزولون با مهار ساخت فیبروبلاستها، احتمال ایجاد کدر شدن قرنیه را کاهش میدهد، اما باید با احتیاط مصرف شود تا باعث نازک شدن بیش از حد قرنیه نگردد.
۴. مدیریت التهاب پس از جراحیهای چشم
- کنترل التهاب بعد از اعمال جراحی مانند کاتاراکت (آب مروارید) یا گلوکوم (آب سیاه).
- توضیح بالینی: استفاده از این دارو پس از جراحی، از بروز ورم لکه زرد شبکیه پیشگیری کرده و سرعت بهبودی بافتهای جراحی شده را افزایش میدهد.
موارد مصرف خارج برچسبدر برخی شرایط بالینی، پزشکان از پردنیزولون چشمی بر اساس تجربههای بالینی موفق و شواهد علمی غیررسمی استفاده میکنند:
۱. ورم لکه زرد شبکیه ناشی از دیابت یا جراحی
- اگرچه قطرههای چشمی نفوذ محدودی به بخش خلفی دارند، اما در برخی موارد به عنوان درمان کمکی به کار میروند.
- توضیح بالینی: در بیمارانی که امکان تزریق داخل چشمی ندارند یا التهابهای سطح قدامی همزمان دارند، دوزهای بالای قطره پردنیزولون ممکن است تا حدی به کاهش ورم در بخشهای خلفی کمک کند، هرچند اثر آن کمتر از تزریقات مستقیم است.
۲. پیشگیری از پس زدن پیوند قرنیه
- استفاده از دوزهای نگهدارنده برای جلوگیری از واکنش ایمنی بدن علیه بافت پیوندی.
- توضیح بالینی: پردنیزولون با سرکوب سیستم ایمنی موضعی، شانس موفقیت پیوند قرنیه را به ویژه در ماههای اول پس از جراحی به طور چشمگیری افزایش میدهد. بسیاری از جراحان از این دارو به عنوان بخشی از پروتکل استاندارد پس از پیوند استفاده میکنند.
۳. بیماری خشکی چشم شدید همراه با التهاب
- در موارد خاصی که خشکی چشم منجر به آسیبهای التهابی سطح قرنیه شده است.
- توضیح بالینی: در دورههای کوتاه (معمولاً یک تا دو هفته)، پردنیزولون برای شکستن چرخه التهاب در بیماران مبتلا به خشکی چشم شدید تجویز میشود تا سایر درمانها مانند قطرههای اشک مصنوعی یا داروهای تعدیلکننده ایمنی اثرگذاری بهتری داشته باشند.
نکات کلیدی برای مدیریت بالینی توسط پزشک - پایش فشار داخل چشم: مصرف طولانیمدت (بیش از دو هفته) پردنیزولون چشمی در برخی بیماران منجر به افزایش فشار داخل چشم و بروز آب سیاه ناشی از استروئید میشود. سنجش فشار چشم در معاینات دورهای الزامی است.
- خطر عفونتهای ثانویه: استروئیدها میتوانند علائم عفونتهای قارچی یا ویروسی (مانند تبخال چشمی) را بپوشانند یا آنها را تشدید کنند. پیش از تجویز، از عدم وجود عفونت فعال اطمینان حاصل کنید.
- تاخیر در ترمیم زخم: به دلیل مهار ساخت کلاژن، این دارو میتواند روند ترمیم زخمهای عمیق قرنیه را طولانی کند.