موارد مصرف تایید شده واکسن ب ث ژواکسن ب ث ژ که از سویه ضعیف شده مایکوباکتریوم بوویس تهیه شده است، یکی از قدیمیترین و پرکاربردترین فرآوردههای بیولوژیک در جهان است که در دو حوزه کاملاً متفاوت پیشگیری و درمان تاییدیه دارد.
پیشگیری از بیماری سل
- کاربرد اصلی و کلاسیک این واکسن، ایجاد ایمنی فعال علیه بیماری سل است. از نظر بالینی، این واکسن در پیشگیری از اشکال شدید و منتشر سل در کودکان، مانند مننژیت سلی و سل ارزنی، اثربخشی بسیار بالایی دارد. پزشکان باید توجه داشته باشند که طبق دستورالعملهای جهانی، در مناطق با شیوع بالای سل، تزریق یک دوز واحد در نوزادان بلافاصله پس از تولد توصیه میشود. برای بزرگسالان، این واکسن تنها در موارد خاص، مانند کادر درمان که در معرض سویههای مقاوم به دارو هستند و تست پوستی آنها منفی است، تجویز میگردد.
درمان انکولوژی؛ سرطان سطحی مثانه
- یکی از مهمترین کاربردهای تایید شده این فرآورده، استفاده به عنوان درمان داخل مثانهای در سرطانهای غیرتهاجمی مثانه است. ب ث ژ به عنوان استاندارد طلایی برای پیشگیری از عود و پیشرفت تومورهای سطحی مثانه و درمان کارسینوم درجا شناخته میشود. مکانیسم اثر در اینجا القای یک پاسخ ایمنی موضعی شدید است که منجر به نابودی سلولهای سرطانی توسط سیستم ایمنی میزبان میشود. پزشکان انکولوژیست و ارولوژیست معمولاً یک دوره القایی شش هفتهای را پس از برداشتن تومور آغاز میکنند.
موارد مصرف خارج برچسب واکسن ب ث ژدر سالهای اخیر، ویژگیهای تعدیلکننده سیستم ایمنی توسط این واکسن، توجه محققان را به کاربردهای گستردهتری جلب کرده است که اگرچه در برچسب رسمی بسیاری از کشورها نیست، اما شواهد بالینی از آنها حمایت میکنند.
درمان زگیلهای مقاوم و ویروس پاپیلومای انسانی
- تزریق داخل ضایعه واکسن ب ث ژ به عنوان یک روش درمانی برای زگیلهای ویروسی شایع و مقاوم به درمانهای کلاسیک (مانند کرایوتراپی) مورد استفاده قرار میگیرد. با تحریک سیستم ایمنی در محل ضایعه، بدن قادر به شناسایی و حذف ویروس پاپیلومای انسانی میشود. این روش بهویژه در بیمارانی که دچار ضایعات متعدد یا درگیر در نواحی حساس هستند، با نتایج بالینی مثبتی همراه بوده است.
بیماریهای خودایمنی و دیابت نوع یک
- برخی مطالعات بالینی طولانیمدت نشان دادهاند که واکسن ب ث ژ ممکن است با تغییر در متابولیسم گلوکز و افزایش سلولهای تی تنظیمکننده، به کنترل قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع یک کمک کند. اگرچه این کاربرد هنوز به عنوان پروتکل استاندارد در نظر گرفته نمیشود، اما به عنوان یک حوزه تحقیقاتی فعال در مراکز معتبر بینالمللی دنبال میشود.
اثرات حفاظتی غیراختصاصی در برابر عفونتهای تنفسی
- شواهد اپیدمیولوژیک نشان میدهند که واکسن ب ث ژ باعث آموزش سیستم ایمنی ذاتی میشود. این پدیده که به آن ایمنی آموزش دیده میگویند، میتواند مقاومت بدن را در برابر سایر عفونتهای ویروسی و باکتریایی تنفسی (فراتر از مایکوباکتریومها) افزایش دهد. در برخی مطالعات، کاهش میزان مرگ و میر ناشی از عفونتهای ریوی در نوزادان و سالمندانی که این واکسن را دریافت کردهاند، مشاهده شده است.
ملاحظات بالینی و نکات ایمنی ویژه پزشکان - تکنیک تزریق: تزریق ب ث ژ برای پیشگیری از سل حتماً باید به صورت داخل پوستی انجام شود. تزریق زیرجلدی یا عضلانی خطر بروز آبسههای موضعی و التهاب غدد لنفاوی را به شدت افزایش میدهد.
- وضعیت سیستم ایمنی: مصرف این واکسن در افراد دارای نقص ایمنی شدید، مبتلایان به ایدز با شمارش پایین سلولهای دفاعی و یا کسانی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، ممنوع است؛ زیرا خطر انتشار سیستمیک باسیل واکسن وجود دارد.
- تفسیر تست پوستی: پزشکان باید در نظر داشته باشند که سابقه تلقیح واکسن ب ث ژ میتواند باعث مثبت شدن کاذب تست پوستی سل شود. در چنین مواردی، استفاده از تستهای خونی پیشرفته برای تشخیص دقیق عفونت سل ضرورت مییابد.
- واکنشهای موضعی: ایجاد یک پاپول، زخم کوچک و در نهایت اسکار در محل تزریق، یک واکنش طبیعی و نشانه موفقیت واکسیناسیون است و نباید با عفونت ثانویه اشتباه گرفته شود.
