گادودیامید یک ماده حاجب پارامغناطیس بر پایه گادولینیوم است که به صورت غیر یونی طراحی شده تا در تصویربرداریهای تشریحی و عملکردی، کنتراست سیگنال را بهبود بخشد.
موارد مصرف تایید شده گادودیامیداین موارد بر اساس تاییدیههای رسمی مراجع نظارتی بینالمللی برای افزایش دقت تشخیص در تصویربرداری تشدید مغناطیسی تعیین شدهاند:
تصویربرداری از سیستم عصبی مرکزی
- گادودیامید به طور گسترده برای تشخیص ضایعات مغزی و ستون فقرات استفاده میشود. این ماده به پزشک کمک میکند تا نواحی دارای ناهنجاری در سد خونی مغزی یا عروق غیرطبیعی را با دقت بالایی مشاهده کند. در بالین، این کاربرد برای شناسایی تومورهای اولیه مغزی، ضایعات متاستاتیک، التهابهای غلاف عصبی و پلاکهای مربوط به بیماریهای خودایمنی سیستم عصبی حیاتی است.
تصویربرداری از کل بدن و بافتهای نرم
- این دارو برای استفاده در ام آر آی از نواحی مختلف بدن از جمله شکم، لگن، قفسه سینه و اندامها تایید شده است. گادودیامید با بهبود کنتراست بافتی، امکان تمایز بین بافتهای سالم و ضایعات پاتولوژیک را فراهم میکند. رادیولوژیستها از این ماده برای بررسی تودههای کبدی، ضایعات پانکراس و تومورهای بافت نرم استفاده میکنند تا حدود دقیق و ویژگیهای خونرسانی ضایعه را ارزیابی کنند.
تصویربرداری از سیستم عضلانی و اسکلتی
- در بررسی مفاصل و استخوانها، گادودیامید برای شناسایی تومورهای استخوانی، التهاب مفاصل و ارزیابی آسیبهای بافت پیوندی استفاده میشود. این ماده به ویژه در تشخیص عفونتهای استخوانی و تمایز آنها از تغییرات پس از جراحی کاربرد دارد.
موارد مصرف خارج برچسب گادودیامیدپزشکان در شرایط خاص و بر اساس تجارب بالینی و مطالعات علمی، از این ماده در موارد زیر نیز استفاده میکنند:
آنژیوگرافی تشدید مغناطیسی
- اگرچه بسیاری از مواد حاجب به طور اختصاصی برای عروق تایید شدهاند، اما گادودیامید در دوزهای تنظیم شده برای تصویربرداری از عروق خونی بزرگ مانند شریانهای کلیوی، آئورت و عروق کاروتید به کار میرود. این کاربرد برای شناسایی تنگی عروق یا ناهنجاریهای شریانی و وریدی در بیمارانی که کاندید جراحی هستند، بسیار کاربردی است.
تصویربرداری از غدد پستان
- در پروتکلهای ارزیابی سرطان پستان، گاهی از گادودیامید برای شناسایی تودههای مشکوک که در ماموگرافی یا سونوگرافی به خوبی دیده نشدهاند، استفاده میشود. این کار به ویژه در زنان با بافت پستان متراکم یا کسانی که سابقه خانوادگی قوی دارند، انجام میگیرد.
آرتروگرافی مستقیم با ام آر آی
- در این روش، مقدار بسیار اندکی از ماده حاجب به صورت مستقیم در فضای مفصلی تزریق میشود تا پارگیهای ظریف غضروفی و لب هلال مفصلی با دقت بیشتری مشاهده شود. این مورد به ویژه در ورزشکاران حرفهای با آسیبهای مفصل شانه و ران کاربرد دارد.
نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان - هشدار در نارسایی کلیوی: پزشک باید پیش از تجویز، سطح عملکرد کلیه را بررسی کند. به دلیل خطر بروز بیماری فیبروز سیستمیک نفروژنیک، مصرف گادودیامید در بیماران با نارسایی شدید کلیوی (تصفیه کلیوی کمتر از 30) توصیه نمیشود.
- تجمع در بافتها: مطالعات اخیر نشان دادهاند که مقادیر اندکی از گادولینیوم ممکن است در بافت مغز و استخوان باقی بماند. اگرچه شواهد قطعی از سمیت بالینی در دوزهای معمول وجود ندارد، اما پزشک باید استفاده از این ماده را به موارد ضروری محدود کند.
- واکنشهای حساسیتی: با وجود غیر یونی بودن، احتمال بروز واکنشهای آلرژیک جدی وجود دارد. پزشک و کادر تصویربرداری باید آمادگی کامل برای مدیریت شوک و واکنشهای فوری را داشته باشند.
